Bundan yaklaşık 2 hafta sonra bir yılın daha sonuna gelmiş olacağız, fakat yaşanan bilimsel gelişmeler ve gerçekleştirilen keşiflerle 2019 yılı, önümüzdeki yıllarda da adından söz ettirmeye devam edecek gibi görünmekte. Bu kapsamda, yıl içinde gerçekleşen bilimsel gelişmeleri özet geçeceğim bir yazı hazırlamaya karar verdim. Bu hafta astronomi/uzay çalışmalarındaki gelişmelerden bahsettikten sonra önümüzdeki haftalarda fizik ve teknoloji alanlarındaki gelişmeleri aktarıyor olacağım.

2019 Yılında Yaşanan Bilimsel Gelişmeler #1 1

İlk Kara Delik Fotoğrafı

2019’ da yaşanan en heyecan verici gelişmelerden ilki, bir kara deliğin ilk kez görüntülenmesi olsa gerek. EHT(Event Horizon Telescope) ekibinin 2017 yılında başladığı çalışmaların neticesinde 10 Nisan tarihinde bir kara deliğin olay ufkunun fotoğrafı ilk kez yayınlanmış oldu. Fotoğrafla ilgili  EHT direktörü Sheperd Doeleman “Kara delikler evrendeki en gizemli nesnelerdir. Gözle görülmeyecek bir şeyin, bir kara deliğin fotoğrafını çektik” dedi. Görüntülenen bu kara delik, bizden yaklaşık 55 milyon ışık yılı uzaklıktaki M87 galaksisinin merkezinde bulunan süper kütleli bir kara delik. Araştırmacıların bu kadar uzakta bulunan bir gök cismini görüntüleyebilmeleri için Dünyanın 8 farklı noktasındaki radyo teleskoplarını atom saatleriyle eş zamanlayarak Dünya boyutunda bir teleskop inşa etmesi gerekti.

2019 Yılında Yaşanan Bilimsel Gelişmeler #1 2

Ayrıca kütlece 6.5 milyar Güneş kütlesine eşit olan ve çapı yaklaşık 38.850.000.000 km olan bu kara deliğin fotoğraflanmasıyla birlikte Einsten’ın genel görelilik kuramı da bir kez daha ispatlanmış oldu.

Keşfedilen En Uzak Uzay Nesnesi Ultima Thule

New Horizons, Nasa tarafından 2006 yılında fırlatılan, birincil amacı Plüton ve uydusu Charon’un yüzeyini görüntülemek ve haritalamak olan bir uzay görevidir. Aynı zamanda Güneş sisteminin en uzak noktası olan Kuiper Kuşağını incelemesi de düşünülmüştür. 2018 Aralık ayında New Horizons uzay aracı Kuiper Kuşağına ulaşmayı başardı ve Ultima Thule isimli gök cisminin fotoğraflarını çekti, bu fotoğraflar 2019’un ilk günlerinde yayınlandı.

2019 Yılında Yaşanan Bilimsel Gelişmeler #1 3

Kafa karışıklığı yaratmamak için belirtmekte fayda var, elbette gelişmiş yer temelli ve yörünge temelli teleskoplarla daha uzaklarda bulunan gök cisimlerini görüntüleyebiliyoruz. Fakat Ultima Thule, insan yapımı bir uzay aracının gezegenimizden bu kadar uzakta(yaklaşık 6,4 milyar km) elde ettiği ilk görüntü olduğundan dolayı ‘en uzak uzay nesnesi’ olarak anılıyor.

2019'daki bilimsel gelişmeler

2019 Yılındaki Ay Çalışmaları   

3 Ocak’ta Çin’in Ay’a gönderdiği ilk inceleme araçları olan Chang-e 4 ve Jade Rabbit 2, Ay’ın karanlık yüzeyinden fotoğraf paylaşmaya başladı. Karanlık yüzeye ait fotoğrafların Dünya’ya ulaşmasıyla birlikte Chang-e 4 ile birlikte Ay’a gönderilen pamuk tohumlarının da filizlendiği de görülmüş oldu. Bu pamuk tohumları Dünya dışında, bir gök cisminde, yeşertilen ilk filizler olarak tarihe geçti.

2019 Yılında Yaşanan Bilimsel Gelişmeler #1 4

Araçların asıl amacı ise Ay’ın farklı bölgelerindeki mineralleri araştırmak. Çin uzay programı yöneticilerinden Wu Yanhua, ”Uluslararası bir Ay üssünün kurulumu için keşif gerçekleştirmeyi umuyoruz” diyor bu çalışmalarla ilgili. Bu yıl içinde Ay görevlerindeki bir sonraki aşama olan Chang-e 5’e başlayacaklarını açıklayan Çin, nihai aşama olan Ay üssü için çalışmalarına devam ediyor.

Hayalet Parçacıklar Yakalandı     

Çoğunlukla yıldızların içinde oluşan nötrinolor, lepton grubundan  bir parçacıktır, maddeyle hiçbir etkileşime girmeden geçip gittikleri için hayalet parçacık olarak anılırlar. Maddeyle etkileşmedikleri için tespit edilmeleri ve incelenmeleri son derece zor olan nötrinolar, yalnızca suyla etkileşime girdiklerinde tespit edilebiliyorlar.

2019 Yılında Yaşanan Bilimsel Gelişmeler #1 5

Antartika’da konuşlanmış olan IceCube deneyi sayesinde bu gizemli parçacıkları yakalamakla kalmayıp geldiği yeri dahi öğrenmeyi başardık. Nötrinoların IceCube’un radarına takılmasıyla eş zamanlı, başka bir teleskoptan yüksek derecede radyasyon tespit edildiği fark edildi. Sonradan anlaşıldı ki IceCube’un yakalamış olduğu nötrinolar dışa doğru radyasyon yayan, blazar adı verilen süper kütleli bir kara delikten yayılmıştı. Peki bu nötrinolar neden önemlidir? Şöyle ki, evrende henüz proton ve nötron gibi temel parçacıklar yokken nötrinolar bulunmaktaydı. Bu nedenle nötrinoların anlaşılmasının evrenin ilk anlarıyla ilgili daha iyi bir anlayış getireceği düşünülmektedir.

Kaynakça:

  1. Black hole picture captured for first time in space breakthrough
  2. ‘One giant leap’: China’s Chang’e 4 rover Jade Rabbit 2 sets off on moon mission
  3. Popular Science-Şubat 2019 Sayısı