Erkeklerin soyu tükeniyor mu? Cinsiyet kavramı ortadan kalkacak mı? Y kromozomu erkekliğin bir sembolü olabilir ancak bunun güçlü ve kalıcı bir şey olup olmadığı giderek daha da tartışmalı bir hâle gelmektedir.

Sağlıklı bir bireyde genetik şifremizin kayıtlı olduğu 23 çift (toplamda 46) kromozomumuz vardır. Bu kromozomların 23’ü anneden 23’ü babadan gelir. Bu çiftlerden cinsiyet ile ilgili olarak kadınlarda iki adet “X” (dolayısı ile XX) kromozomu, erkeklerde ise bir “X” bir de “Y” kromozomu mevcuttur.  Y kromozomu, belkide yaşam için gerekli olmayan tek kromozomdur. Örneğin: kadınlar bu kromozoma sahip olmadan gayet de yaşamlarını sürdürebiliyor.

Erkek cinsiyetini belirleyen Y kromozomu gerçek büyüklüğünün üçte ikisini kaybetti. Eğer Y kromozomundaki bu dejenerasyon aynı hızda devam ederse tamamen ortadan kaybolmadan önce birkaç milyon yıl kaldığını söyleyebiliriz.

kromozom

Y Kromozomu Üzerine Araştırmalar

Öte yandan Y kromozomu hep böyle değildi. Zamanı geri sarıp 166 milyon yıl önceye ilk memelilere gidersek hikâyenin tamamen farklı olduğunu görürüz. Erken “ön-Y” kromozomu, esasında X kromozomuyla aynı boyutlardaydı ve tamamen aynı genleri içeriyordu. Fakat Y kromozomu temel bir kusura sahiptir. Diğer bütün kromozomlarımızın aksine (hücrelerimizde her birinden iki kopya bulunur) Y kromozomu, babalardan oğullara taşınmış tek bir kopyaya sahiptir. Bu da Y kromozomundaki genlerin, her nesilde görülen ve zararlı gen mutasyonlarının elimine edilmesine olanak sağlayan gen “karışımı” olarak bilinen genetik rekombinasyon geçirememesi anlamına gelir. Rekombinasyon geçirememesi Y kromozomundaki genlerin zamanla dejenere olmasına ve nihayetinde de genomdan kaybolmasına neden olur.

dişi-ve-erkeklerin-kromozomların(cinsiyet)-gösterimi

Araştırmacılar, Y kromozomunun bu dejenerasyonu yavaşlatmak için bazı ikna edici mekanizmalar geliştirdiğini ve bunun da gen kaybı oranını bir durgunluğa çektiğini ortaya koymuştu. Yapılan çalışmalar aynı zamanda Y kromozomunun “palindrom” olarak adlandırılan olağan dışı yapılar geliştirdiğini gösterdi. Bu yapılar, gen bozulmalarını engelliyorlardı. 

İnsan haricindeki diğer türlerde -ki Y kromozomları doğada farklı türde memelilerde de bulunur- aynı koruma yöntemlerinin geliştiği tespit edildi. Bu düzeltilmiş genler, yavruların cinsiyet oranının düzeltilmesinde önemli rol oynuyorlar. 

Erkeklere Ne Olacak?

Y kromozomunun yok olup olmayacağına ilişkin soru bilim dünyasını “yok oluyorcular” ve “devam ediyorcular” olarak ikiye ayırmış durumda. “Devam ediyorcular”, savunma mekanizmalarının harika bir iş çıkardığını ve Y kromozomunu kurtardığını ileri sürerken “yok oluyorcu” grup, bu mekanizmaları uçurumdan düşmeden önce tırnaklarla tutunmak şeklinde yorumluyor. Hâliyle de tartışma devam ediyor.

“Yok oluyorcular”a göre, uzun vadeli düşünüldüğünde beklenenden daha uzun bir sürede de olsa Y kromozomu kaçınılmaz olarak yok olacaktır. 2016 Haziran’ında Bioessays‘de yayımlanan bir araştırmada Japon dikenli fareler ve köstebek tarla fareleri, Y kromozomlarını tamamen kaybettiğine ve Y kromozomunda kaybolmuş veya yaratılmış genlerin kaçınılmaz olarak doğurganlık sorunlarına yol açacağına değiniliyor. Bu da nihayetinde tamamen yeni türlerin oluşumuna neden olabilir.

erkeklerin-hamile-oluşu

Erkekler Hamile Kalabilecek!

İnsanlardaki ilginç bir durum da şudur ki: Y kromozomu normal insan üremesi için gerekli olsa da eğer yardımcı üreme teknikleri kullanırsanız bu kromozomun taşıdığı genlerin büyük bir kısmı gerekli değildir. Yani genetik mühendisliği, gelecekte Y kromozomunun gen fonksiyonlarını başka bir şeyle değiştirebilir ve aynı cinsiyetteki kadın çiftlerin ya da infertil erkeklerin doğurganlığına olanak sunabilir. Bununla birlikte herkesin bu şekilde doğurganlığının sağlanması mümkün olsa dahi yine de verimli insanların doğal olarak yeniden üremesinin durması pek olası görünmemektedir.

Genetik araştırma alanının son zamanlarda sıkça tartışılan ilginç bir konusu olsa da  Y kromozomunun tamamen yok olup olmayacağını tam anlamıyla bilmediğimizi söyleyebiliriz.

Kaynaklar: 1, 2, 3, 4