Dendrokronoloji, ‘’Dendron’’ ağaç, ‘’Chronos’’ zaman kelimelerinden oluşmuş ağaç halkalarıyla tarihleme yapma yöntemi anlamına gelen bir bilim dalıdır. Dendrokronoloji çalışmaları Amerikalı astronom Douglas’ın güneş lekelerinin bitkiler üzerindeki etkilerini incelerken, yıl halkalarındaki farklılıkların ilgisini çekmesi üzerine 1937 yılında Arizona Üniversitesinde kurulan laboratuvar ile başlamıştır. Sonraki yıllarda yapılan araştırmalarda yağış, kuraklık, yangın, hatta volkanik faaliyetler gibi birçok çevresel faktörün, halka kalınlıklarında, şekillerinde ve renklerinde değişikliklere sebep olduğu belirlenmiştir.

Dendrokronoloji

Ağaçların Yaşı(Dendrokronoloji) Nasıl Belirlenir?

Kesilmiş bir ağaç gövdesi üzerindeki halkaları çoğumuz biliyoruz. Bir ağacın yaşını belirlemek için öncelikle bu halkalardan yararlanırız. Ağaç halkalarının varlığı mevsimlerle de yakından ilişkilidir. İlkbahar ve yaz aylarında oluşan odun dokuları açık renkli, yaz sonu ve sonbaharda oluşan odun dokuları ise koyu renkli halkalar şeklinde görülür.

Bu durumda bir açık ve bir koyu renkli halka bir yıllık bir büyümeye karşılık gelir. Yıllık halkalar diye bilinen bu halkaların sayısı ağacın yaşını vermektedir. Aslında bu halkalar ağacın yaşı yanında daha birçok önemli bilgi barındırır. Bu halkalar ağacın hayatının her yılında nasıl bir hava olduğu hakkında bilgi vermektedir. Ayrıca ağaçlar, yağmur ve sıcaklık gibi iklim koşullarına duyarlı oldukları için ağaçların halkalarından o bölgenin yerel iklimi hakkında bilgi edinebiliyoruz.

Ağaçlarla Konuşma Yöntemi: Dendrokronoloji 1

Ağaç Halkalarının Önemi

Ağaç halkalarının bize sunduğu bilgiler ağacın yaşı ile sınırlı değildir. Bu halkalar yardımıyla;

  • Arkeolojik kalıntıların tarihlenmesi
  • Geçmişte oluşan erozyon ve çökelim hızının belirlenmesi
  • Radyoaktif karbon yoluyla saptanan yaşların doğrulanması
  • Önemli orman zararlarının veya yangınların gerçekleştiği tarihlerin anlaşılması
  • Geçmişte yaşanan iklim değişikliklerinin ortaya konması
  • İklim tarihimiz ve geleceğimiz hakkında bilgilerin elde edilmesi mümkün olmaktadır.
Dendrokronoloji

Arkansas Üniversitesi Ağaç Halkaları Laboratuvarı Müdürü David Stahle, ‘’Ağaçlar her yıl yeni, tanımlanabilir bir halka geliştirir. Doğru koşullar altında, her halkanın genişliği, değişen sıcaklık veya yağışla doğrudan ilişkilidir. Ağaçların halkaları sayılıp ölçülerek, kuraklığın muhtemel başlama ve bitme zamanı hakkında bilgi edinmekte mümkündür.’’ demiştir.

Dendrokronoloji verileri kullanılarak Türkiye’de son 900 yılın yağış yoğunlukları çıkarılmış, 1709’un en yağışlı, 1887’nin en kurak yıl olduğu, kurak dönemlerin art arda en çok 3 yıl sürdüğü belirlenmiş, geleceğe yönelik su politikalarında değerlendirmeye alınmıştır. Birçok tarihi binanın yapım yılları belirlenmiş, bazı depremlerde zarar görerek onarıldıkları anlaşılmıştır. Büyük çaplı volkanik patlamaların Türkiye’deki ağaçlara etkileri olduğu saptanmıştır.

Kaynaklar: 1, 2, 3