Belleğimiz mükemmel bir aygıt değildir ve hata yapma eğilimindedir. 1889 yılında Rus fizikçi Sergei Korsakoff, beyin hasarının sebep olduğu ciddi bellek bozukluğunu ilk kez tanımlamıştır ve tanımladığı hastalığa onun ismi verilmiştir: Korsakoff Sendromu! Peki Korsakoff sendromu nedir?

Korsakoff Sendromu Nedir?

Korsakoff Sendromu, amnezisi olan hastaların bellekte gerçek dışı bilgiler üretmesi durumudur.Bu yanlış anımsamalar konfabulasyon olarak adlandırılmış, günümüze kadar olan araştırmalarda konfabulasyonun farklı nedenlerle de ortaya çıktığı belirlenmiştir. Korsakoff, bu sendromun keşfini ilk olarak amnezisi olan alkol bağımlılarında saptasa da, daha sonraki çalışmalar alkol bağımlısı olmayan hastalarda da görülebileceğini ortaya koymuştur.

Konfabulasyon: Zihinsel Boşluğu Hikayelerle Doldurma

Konfabulasyon, bellekte oluşan boşlukları doldurmak amacıyla bilinçsiz bir şekilde hayali hikayeler uydurma olarak tanımlanır. “Dürüst yalan söyleme, hatırlayamadığını hatırlamama” durumunu yaşayan birey, bellek probleminin farkında değildir. Konuşmasının içeriği; akla yatkın, gerçekçi, tuhaf ve hayali olmakla birlikte ifadeleri duygusal yüklülük içerir ve gerçek yaşantısından bağlantılar vardır.

Konfabulasyon durumu yaşayan bir anne, kızı 30 yaşında olmasına rağmen onu bebek olarak görüp beslemek istediğini söyleyebilir. Bu anneyi ikna etmek için kızının 30 yaşında olduğunu söylemek yerine, bebeğinin zaten tok olduğunu söylemek daha etkili olur. Anevrizma yırtılması nedeniyle kliniğe yatırılan diş hekimi, hastalarının randevuları olduğunu ve gitmesi gerektiğini söyleyebilir. Bu hastayı da ikna etmek için randevunuz yok demek yerine ertelendi demek daha etkili olur. Çünkü konfabulasyon yaşayan bireyler, karşısındakini aldatmayı amaçlamaz; herhangi bir çıkarı yoktur ve yalan söylediğinin dahi farkında değildir.

korsakoff-sendromu-nedir

61 yaşındaki konfabulasyon yaşayan erkek hasta, sadece 4 aydır evli olduğunu iddia edebilir. 27, 31, 32 ve 34 yaşlarında çocuklarının olduğu söylenildiğinde ise bu durumu tuhaf karşılayabilir ve evlat edindiğini söyleyebilir. Konfabulasyon yaşayan hasta, anlattıklarının gerçek dışı özelliği ile yüzleştirildiğinde şaşırır ve bir açıklama yapmaya çalışır. Örnekte de belirttiğimiz üzere daha tuhaf ifadeler kullanabilir, yani ikincil konfabulasyon yaşanır.

Bütün amnezik hastalarda gözlemlenmeyen konfabulasyon; alzheimer, kapalı kafa travmaları, beyin tümörleri gibi durumlarda ortaya çıkabilir ve frontal devrelerdeki işlev bozukluğu olarak tanımlanır. Bu noktada bellekten bilgiyi geri çağırma süreci; yaşantıya dair ipuçlarını belirleme, ipuçlarını yaşantısal bellek kayıtları ile ilişkilendirme ve gerçeği denetleme aşamalarını içerir. Konfabulasyon yaşayan bireyler gerçeği denetleme aşamasında sorun yaşar. Hasta bellek boşluğunun yarattığı sıkıntıyı gidermek amacıyla sorular sorulduğunda anlık konfabulasyon yaşayabileceği gibi, kendiliğinden ayrıntılı ve renkli öyküler anlatarak düşlemsel konfabulasyon da yaşayabilir.

korsakoff-sendromu

Korsakoff Sendromu, Anterograde Amnezi ve Hipokampus İlişkisi

Korsakoff Sendromunun en ilginç belirtilerinden biri ”Anterograde Amnezidir.” Anterograde Amnezi, ileriye dönük unutma olarak tanımlanır. Beyin hasarı sonucu ileriye dönük amnezi yaşayan bireyler beyin hasarı öncesi geçmişte olan olayları tamamen hatırlayabilir ve hasardan sonra karşılaşılan olaylarla ilişkili bilgileri muhafaza edemezler.

Öykücü Beyin kitabının yazarı nörobilimci Ramachandran’ın tanımladığına göre bu hastalar; zihinsel olarak uyarılmış, konuşkan ve zekidir. Ancak herhangi yeni bir epizodik anı edinemezler. Sizinle tanıştıktan ve ayrıldıktan 5 dakika sonra bile sizi hatırlamazlar. Aynı polisiye romanını tekrar tekrar okur ve hiç sıkılmazlar. Ramachandran, bu hastadan söz ederken beyninin her iki yanındaki hipokampüsün de zarar gördüğünden bahseder. Bu noktada hipokampüsle ilgili şu sonuca ulaşabiliriz: Hipokampus, kısa süreli belleğin yeri değildir ve uzun süreli belleğin geri çağrılması için gerekli değildir. Yani anılar aslında hipokampuste muhafaza edilmez. Hipokampus, kısa süreli belleği uzun süreli belleğe dönüştürür. Bu noktada, eski anılara erişmek için değil; yeni anılar edinmek için hipokampuse ihtiyacımız vardır.

Kaynaklar:

V.S. Ramachandran/ Öykücü Beyin, Alfa Yayınları

● Fizyolojik Psikoloji, Davranışın Nörolojik Temelleri/ Nobel Akademik Yayıncılık

● Türk Psikiyatri Dergisi, Konfabulasyon (Masallama): İlgi Çeken Ancak Yeterince Bilinmeyen Bir Belirti/ Dr. Duru GÜNDOĞAR, Dr. Serpil DEMİRCİ