Hayatımızda olan insanların bize iyi gelip gelmediğini her zaman bilemeyebiliriz. Günümüzde toksik olarak nitelendirdiğimiz bazı insanlar, biz fark etmesek de bizi derinden etkileyerek bazı davranışlarımızı kontrol altına alabilirler. İşte bu durumda istemeden de olsa o insanların kontrolüne gireriz ve işler çığırından çıkar. Sonuç olarak, sizin üzerinizde psikoloji dünyasının belki en acımasız işkence yöntemlerinden biri olan gaslighting uygulanıyor olabilir. Peki nedir bu gaslighting?

gaslighting

Gaslighting; tam olarak türkçe karşılığı olmasa da kişinin gerçekten bildiği bir durumdan şüphe ettiren, ileri aşamalarda kendi akıl sağlığından bile şüphe etmesine sebep olan bir manipülasyon ve duygusal istismar yöntemidir. Genellikle narsist ve sosyopat insanlar tarafından uygulanır. Gaslighting uygulanan insanda bir süre sonra ciddi psikolojik rahatsızlıklar görülebilir. Çok farklı şekillerde uygulanabilir, insan fark etmeden bu durumun bağımlısı bile olabilir. Gaslighting terimi adını 1938 yılında yazılan ve oynanan “Gas Light” adlı tiyatro oyunundan alır. Bu oyunda genel olarak kendi yargılarından şüphe eden ve yanlış bilgilerle manipüle edilen bir kişinin yaşadıkları anlatılır. Daha sonraki yıllarda da film versiyonu yapılmıştır.

Uygulama Yöntemleri

Bir Psikolojik İşkence Yöntemi: Gaslighting 1

Temel olarak 3 yöntemden oluşuyor:

İlk yöntem sözlü şekilde yapılan bir ifadeden sonra her seferinde tekrardan, farklı şekillerde anlatmaktır. Böylece karşısındaki insanın algıları allak bullak olur ve kendiyle çelişmeye başlar.

İkinci yöntem fiziksel uygulanan manipülasyondur. Bu durum en basitinden eşyaların yerlerinin farkında olmadan değiştirilmesi ya da kaybederek belli bir süre sonra tekrardan yerine konulması olabilir. 1944 yılında yayınlanan Gaslighting filminde de bu fiziksel manipülasyon aktarılıyor. Karı-koca bir evde yaşarken kocasının gaz lambasını yavaş yavaş kısması ve bunu inkar ederek kadının algılarını tersine çeviriyor. Böylece kadın kendinden şüphe etmeye başlıyor.

Üçüncü yöntem ise bir olayın detaylarından ilk anlatışta bahsetmemek, daha sonrasında aynı konu açıldığında anlatmış gibi yapmak ve karşıdaki insanın hafızasından şüphe etmesine sebep olduran yöntemdir. Ne kadar 3 yöntem denilse de alt dallara ayrılarak çok farklı şekillerde uygulanabilir.

Nasıl Tespit Edilir?

Uygulanan kişi için bu durumu fark etmek oldukça zor olsa da bazı işaretlerden anlaşılabilir. İlginç bir durum olsa da kendi davranışlarımızdan da bunu fark edebiliriz. Örnek olarak; Manipüle eden kişiyi sürekli savunmak, doğru yaptığımız şeyler için bile özür dilemek, kafa karışıklığı, yıkılmışlık hissi ve en son olarak karşımızdaki insanın bize deli muamelesi yapması “Acaba manipüle mi ediliyorum?” sorularına kapı aralayabilir.

Gaslighting Tedavisi

Bir Psikolojik İşkence Yöntemi: Gaslighting 2

Manipüle edilen kişinin genelde iyileşmesi zaman alır ancak psikolojik tedavi ile bu süre kısalabilir. İlk olarak kişiye onun üzerinde gaslighting uygulandığı fark ettirilmeli ve bunun ne olduğu üzerinde durulmalıdır. Bu şekilde kişide farkındalık oluşur ve yavaş yavaş kırılan güveni, gereksiz sorgulamalar, kafa karışıklığı, akıl sağlığından şüphe etme gibi durumlar tamir edilmeye çalışılır. Aynı zamanda etrafındaki insanların da olabildiğince destek vermesi ve ona inandığını göstermesi gerekir.

Hepimiz hayatımızın bir yerinde birileri tarafından manipüle edilmiş olabiliriz belki de hala ediliyoruz. Hatta belki farkında bile olmadan biz de karşımızdaki insanlara gaslighting uyguluyor olabiliriz. Bu durumda karşımızdaki insanlar çok sevdiğimiz insanlarda olsa manipüle ettiğimizi ya da edildiğimizi hissettiğimiz an olabildiğince uzaklaşmak ve ilerlemeden psikolojik bir yardım almak bizi büyük bir felaketten kurtarabilir. Bu yüzden bilinçlenmek ve bilinçlendirmek, bu süreç için oldukça önemli olacaktır.

Editör: Sena Baki

Kaynak: 1 ,2, 3