Bulunduğu yere kökleriyle tutunup gelişen, döl veren ve hayatını tamamlayınca kuruyarak varlığı sona eren canlılara bitki adı verilmektedir. Bir bitkinin, üreme organlarını taşıyan ve dıştan sararak onları dış etkilerden koruyan çoğunun güzel kokulu ve renkli olduğu bölüme ise çiçek denilmektedir. Koku, tozlaşmayı sağlayan böcekleri çekmek için çiçeklerin çıkardığı kimyasal sinyallerdir. Organik bileşim olan kokular uçucu özelliğe sahiptir.

Koku Üzerine…

Uçucu organik bileşikler ve aroma bileşiklerin karışımıyla bitkilerin kokusu oluşur. Bir çiçek, taç yapraklarında bulunan özel yağları sayesinde kokuya sahip olur. Bu yağlar bitki tarafından büyüme işleminin bir parçası olarak üretilirler. Özel şartlar altında parçalanarak ayrışıp uçucu bir yağ haline gelir. Biz de buharlaşırken dışarıya çıkan bu yağları koku olarak algılarız.

çocuk

Kokuların salınımı bitkilerin biyolojik saat özelliği ile belirlenmektedir. Bitkilerin koku üretimleri bitkilerin türüne, mevsime, ışık durumuna ve ısıya göre değişir. Koku veren kimyasal bileşiklerin üretildiği yapılar ‘’Osmofor’’ olarak adlandırılır. Bu kimyasal bileşikler üretilirken bitkinin içinde ciddi bir kimya çalışması gerçekleşmektedir. Diğer bir ifadeyle, her bitki bir kimya laboratuvarı gibi çalışmaktadır.

Koku yoğunluğu birtakım faktörlere göre artış gösterebilir. Çiçeklerin tozlaşmaya hazır olduğu ve tozlaşmayı yapacak böceklerin faal duruma gelmesi bu faktörlerden birkaçıdır. Örneğin; kelebekler ve arılar gün içinde kokularının en yüksek düzeye çıkartan bitkileri tercih ederken; yarasalar ve güveler kokularını gece çıkartan bitkileri tercih ederler.

bitki

Nasıl Farklı Kokular Var?

Farklı bitkilerin farklı kokulara sahip olmasının nedeni, uçucu yağların kimyasal bileşimlerinin farklı olmasıdır. Enzimleri ve elementleri birleştirerek kendilerine has farklı kokular ortaya çıkarırlar. Bu kombinasyonlar değişik kokular oluşturur. Uçucu yağlar bitkinin yapraklarında, kabuklarında, köklerinde, meyve veya tohumlarında bulunabilir. Portakal ve limonda yağ meyvede bulunurken, tarçının kabuğunda, bademin tohumunda bulunmaktadır.

Kaynak: Koku

Bitkilerin bizim algıladığımız güzel kokuları ve/veya içerdikleri kimyasal maddelere göre çiçeklerin özellikleri birçok alanda kullanılır. Bu alanların başında kozmetik, gıda, tıp gelmektedir. Hoş kokulu parfümler, kokulu çiçeklerden elde edilen çaylar, bitki bitlerine karşı kullanılan ilaçlar bahsedilen alanlar doğrultusunda elde edilirler.

su

Bitkiler Neden Koku Salgılar?

  • Çiçeklerin yerinin saptanması için böceklere yol göstermek,
  • Çiçeklerin türe özel sinyalleriyle böceklere yiyecek kaynaklarını öğrenme yeteneği kazandırmak,
  • Polen taşıyan böcekleri kendisine çekmek,
  • Polen nakli başarısını garanti altına almak,
  • Bitkiyi hastalıklardan korumak,
  • Kendilerine zarar verebilecek canlılara karşı kendini korumak amacıyla çiçekler koku salgılar.

Kaynaklar:
https://tr.wikipedia.org/wiki/Çiçek
https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/cicekler-neden-guzel-kokar

Editör: Onur Çamlıca