Az Bilinen Diller

Anaka Dili: Oklahoma’da kullanılan dili şu an 3 kişi biliyor.

Awakatek Dili: Meksika’da kullanılan dili şu an 3 kişi biliyor.

Dil

Mawayana Dili: Farklı yerel kültürleri içinde barındıran Brezilya’da bu dili 10 kişi biliyor.

Bara Dili: Brezilya’da kullanılan bu dili şu an 21 biliyor.

Dil

Bella Coola Dili: Britanya’da yaşayan yerliler tarafından kullanılan Bella Coola dilini 20 kişi konuşabiliyor.

Dil

Bom Dili: Sierra Leone’de varlığını sürdüren dil 20 kişi tarafından kullanılıyor.

Dil

Onondaga Dili: New York’un esas yerlileri olan Onondagalar tarafından kullanılan Onondaga dilini şu an hala konuşabilen 10 kişi var.

Uru Dili: Bolivya’da kullanılmış olan Uru dilini hala konuşabilen sadece 1 kişi var.

Urartu Dili: Bu dili dünyada bilen 38 kişi var. Aralarından sadece 1 kişi yazabiliyor. Bu kişinin kim olduğunu duyduğunuzda şaşırabilirsiniz.

İlkokul mezunu olmasına rağmen çivi yazısı olan Urartu Dili’ni kendi çabalarıyla öğrenen, ilk Urartu Alfabesi’ni oluşturan Mehmet Amca.. Mehmet Kuşman…

Dil
Mehmet Kuşman

Mehmet Kuşman’ın Urartu Dilini Öğrenme Hikayesi

Mehmet Kuşman 80 yaşında, Van’ın Gürpınar ilçesine bağlı Çavuştepe Kalesi’nde 43 yılı kadrolu, 15 yılı gönüllü olmak üzere 58 yıldır bekçilik yapıyor. Urartular’la ve Urartuca ile geçen 58 yıldan sonra gözlerini kapattığında bile onları gördüğünü ifade ediyor.

58 yıl önce 1962 yılında askerden döndüğünde Çavuştepe’de yapılan arkeolojik kazı çalışmalarına işçi arandığını duymuş ve çalışmalara böylelikle dahil olmuş. Çalışkan ve ilgili olduğundan kazı ekibiyle arası iyi olan Kuşman, kazı başkanı Prof. Dr. Afif Erzen’i elinde bir kitabeyle düşünceli olarak dururken görmüş ve ne olduğunu sorduğunda hoca, kitabe çıktığını ve kendi branşı olmadığı için bu kitabeyi okuyamadığını söylemiş. Mehmet Kuşman ise bu dili kendisinin öğrenip öğrenemeyeceğini sorunca hoca onu yanından kovmuş. Asistanlara durumu anlatınca onlar ‘istersen öğrenirsin’ diyerek desteklemişler.

Dil

İlk Urartu Alfabesi’ni Nasıl Oluşturdu?

Daha sonra Kuşman, kitap ve kitabe bulmak için Gürcistan, Ermenistan, İran, Irak ve Suriye’ye gitmiş. Her ülkeden harf toplamış. Urartu yazısı çivi yazıısı olduğu için her harfin hangi sembole denk geldiğini tek tek araştırmış ve 3 yılın sonunda Urartu alfabesini tamamlamıştır. O zamana kadar Urartu Alfabesi yokmuş. Urartu Alfabesini oluşturan ilk kişi olmuştur.

1986’da Müze Müdürlüğü’nden gelen yazıyla Kuşman’ı Ankara Milli Kütüphane’de sempozyuma çağırmışlar ve Türkiye’de kazı yapan yerli ve yabancı tüm hocalar oradaymış. Önce Kuşman’ın yaptığına inanamamışlar. Sonra hepsi tek tek tebrik etmeye başlamış. Kuşman ‘Yazıyı çözdük, sıra lisanda’ demiş ve o günden sonra daha çok hırslandığını söylüyor.

Tam 22 yıl uğraşmış dili öğrenmek için. Sonunda dili de çözmüş ve okuyup yazmaya ve dili konuşmaya başlamış. İlkokul mezunu olan Kuşman, dünyada Urartuca bilen sayılı insandan biri olmuştur.

Kuşman, Urartulardan çalışkanlığı öğrendiğini, onların çok çalışkan olduklarını, eski dönemlerde yapmış oldukları su kanallarının çok yakın zamana kadar kullanılmış olduğunu dile getirmiş. Kadrolu olarak çalıştığı 43 yıl boyunca bir kez hastalığından ötürü 18 gün rapor almış. Onun dışında dini bayramların ilk günleri hariç her gün kaleye geldiğini söylemiştir.

Dil

Kendi çabalarıyla öğrendiği Urartuca dilinin gelecek nesillere de aktarılmasını isteyen Kuşman:

“ Tek isteğim Urartu Dili’nin yok olmaması, gelecek nesiller için de bilinmesi ve öğretilmesi”

Amerika’ya Yerleşmeyi Neden İstemedi?

Amerika, Kuşman’a 2021 yılına kadar geçerli bir vize vermiş. Ama kendisi gitmeyi istemiyor. 52 yıl boyunca bu kaleye emek verdiğini, ömrünün kalanını da burada geçirmek istediğini, ailesinin de gitmesini istemediğini ve burada kalıp Urartuları beklediğini söylüyor.

Hayatı, Urartu Kralı II. Sarduri tarafından yaptırılmış Sardurihinili Kalesi’nde geçen Mehmet Kuşman, kaleye gönülden bağlı ve yaşayan son Urartulu gibi, onları bekliyor.

“Geçtiğimiz yıllarda Kaliforniya’nın Los Angeles şehrinde düzenlenen ‘Anadolu Kültür ve Yemek Festivali’ne Van Valiliğinin davetlisi olarak katıldım. Festivalde Urartuca çivi yazısı hakkında Amerikalı tarihçilere bilgi verdim. Sonra da taşlar üzerine işlediğim Urartu alfabesini, rakamları ve hayvan figürlerinden oluşan kendi yaptığım taşların satışını yaptım. Amerikalılar Urartu çivi yazısına çok ilgi gösterdi. 65 yaşımda emekli oldum. Şimdi gönüllü olarak bekçilik yapıyorum. Devletten para almıyorum. Kalenin temizlik, rehberlik, bekçilik, her şeyiyle ben ilgileniyorum. Sadece yaptığım taşları satıyorum. Amerika’ya yerleşme teklifini kabul etmiyorum. Ben kralın temsilcisiyim…”

Mehmet Kuşman

Mehmet Kuşman’ın hikayesini kendisinden dinlemek isterseniz buradan ulaşabilirsiniz.

Kaynakça: 1, 2, 3

Editör: Cansu Köse