Haberlerde, diziler ve filmlerde, adli tıp araştırmalarında DNA örneklerinden olayların takibinin yapıldığını, aydınlatıldığını gördük ya da biliyoruz. Hedefe gidilen yolda kullanılan bu yöntem, ”DNA Parmak İzi”dir. Bu yöntemle DNA üzerindeki bireye özgün sıralamaya bakılarak bir kişiyi DNA örneğinden tanımlanma yapılır. Peki, bu yöntem nasıl çalışıyor?

DNA

İnsan DNA’sındaki farklılıkların belirlenmesi yöntemi “DNA parmak izi” olarak isimlendirilir. DNA parmak izinin belirlenmesi sayesinde günlük hayatta karşılaşılan birçok probleme çözüm bulunabilir. DNA parmak izi belirlenirken DNA örnekleri elektroforez yöntemi kullanılarak karşılaştırılır. Elektroforez moleküler biyoloji ve genetik alanında kullanılan; protein, DNA, RNA gibi moleküllerin elektriksel olarak moleküler ağırlığına göre ayrılmasına dayalı bir yöntemdir. DNA parmak iziyle belirlemeler sadece birkaç damla kan, idrar, tükürük, sperma, biyolojik bir doku parçası, kıl veya saç teliyle sağlanabilir. Bir olay yerinde bulunan böyle küçük bir vücut kalıntısından DNA izole edilir ve bazı biyoteknolojik yollarla çoğaltılarak gen tespiti yapılır. Elde edilen veriler esas verilerle karşılaştırılarak bir sonuca bağlanır.

Eşsiz İzler

DNA

1985 yılında İngiltere’nin Leicester Üniversitesinde Genetik Bölümü Öğretim Üyelerinden Alec Jeffreys, kalıtım maddesinin incelenerek bir kişiye özgü DNA karakterinin tespitinin yapılabileceğini öne sürmüştü. DNA parmak izi olarak tarif edilebilecek bu özellikler, spesifik DNA teknikleriyle kişiyi belirlemede parmak izinden daha güvenli bir yol olarak kullanılabilmektedir. Çünkü bir canlıya ait bütün DNA parmak izleri birbirinin eşitidir. İki kişinin tesadüfen aynı genetik parmak izine sahip olabilme ihtimali, istatistiki olarak milyarda bir ile ifade edilebilecek kadar düşük bir derecededir.

DNA İziyle Birey Tanımlama

DNA parmak izi yöntemi asıl olarak genetik hastalıkların varlığını araştırmak için kullanılmıştır. Ancak kısa zaman sonra cinayet araştırmalarında ve adli tıpta da kullanılır olmuştur. Kriminal araştırmalarda, suç mahallinden toplanan delillerden elde edilen DNA parmak izi şüphelilerin DNA parmak iziyle karşılaştırılmıştır. DNA kanıtı şüpheliyi suçsuz çıkartmış veya ilişiği olduğunu göstermiştir.

DNA

Yukarıdaki görselde de yer aldığı gibi, farklı kişilerden alınan DNA örnekleriyle yapılan çalışmada hedef DNA örneği (1) ve diğer örneklerle karşılaştırılmak üzere belirlenmiştir. 1 ve 9’un tıpatıp oluşu gibi somut kaynaklar varılacak sonuçta belirleyici olmuştur.

Mahkemelerde DNA İzleri

Genellikle mahkemeler DNA testlerinin güvenilirliğini kabul etmiştir ve DNA test sonuçlarını kanıtlara dahil etmiştir. Çünkü yapılan araştırmalar ve elde edilen verilere göre, DNA parmak izi yöntemiyle %99’un üzerinde başarıya ulaşılmıştır. Edmond Locard’ın dediği gibi ”Her temas iz bırakır.” ve o iz DNA parmak izi yöntemiyle açığa kavuşturulur.

FBI Laboratuvarlarında, genetik sondalama çalışmalarının sonuçlarının mahkemelerde delil olarak kullanılmasında, annelik-babalık testlerinde bu yönteme başvurulur.

Kaynakça: 1, 2

Editör: Minem Kesen