Dolunayın psikolojimiz üzerindeki olumsuz etkisi eski çağlardan beri yaygın olan inanışlardan biridir. Antik Yunan döneminde Hipokrat’a göre ay, kötü etkilerden sorumluydu. Delilik ve çılgın kelimeleri (lunacy- lunatic) eski Roma Ay tanrıçasının adı olan “Luna” kelimesinden gelmektedir. Romalılar; gece dehşet ve korku saçan, deli davranışlarda bulunan kişilerin, ay tanrıçası tarafından ziyaret edildiğine inanıyordu. 

Dolunay

Bir inanışa göre, Artemis ve Selene gibi Yunan ve Roma tanrıçalarının ay ile bağları olduğu inancı hakimdi ve onlara ibadet edilirdi. Ayrıca bu tanrıçaların doğumla ilgisi olduğuna inanılıyordu. Bu bağlantı, dolunay ile ilgili doğum efsanelerinin yayılmasının temel nedenlerindendir. Aynı zamanda bereketi de sembolize ettiği inanışı yaygındı, iyi hasat getireceği umuduyla aya tapanlar mevcuttu. Antik Yunan ve Roma’da, kadınlara doğum günlerinde onları kötü ruhlardan korumak için hilal şeklinde kolyeler verilirdi, doğurganlığı arttırmak ve doğum sırasında korunmak için de bu kolyeler takılırdı. Yoruba dinine göre Yemoja, kısırlığı tedavi edebilen ve kadınları koruma gücüne sahip bir tanrıçadır. Hinduizm’de tanrı Chandra, Ay’ın hareketini ve değişen yüzlerini temsil eder, hastalık ve sağlık dönemleriyle de ilişkilidir. 

Hindistan’da, insanların ay tutulması sırasında yemek yemekten kaçınmaları gerektiği inancı hakimdir. Temmuz 2019’da gerçekleşen tutulmadan önce Times of India’da yayınlanan bir makalede, ay tutulması sırasında yemek yemenin sağlığa zararlı olduğu, tutulmanın güçlü ultraviyole ışınlarının yayılmasına yol açtığı, su ile pişmiş yiyecekleri etkilediği ve yemeği zehre dönüştürdüğü ifade edilmiştir.

Dolunayın Adet Döngüsüyle İlişkisi

Eski uygarlıklarda, ay ile kadınların adet döngüsü arasında bir ilişki olduğu düşünülüyordu. Bunun sebebi belki de adet ve ay döngülerinin uzunluk bakımından benzer olmasıydı çünkü ayın, kadınların ne zaman hamile kalabileceğini belirlediğine inanılıyordu. Dolunay zamanında doğumlarda artış olması da başka bir inanıştı. Bunları destekleyecek bilimsel kanıt olmasa da ay ve adet döngülerinin bir şekilde senkronize olabileceği fikri devam etmektedir. 2016’da adet döngüsünü takip etmeyi sağlayan bir uygulama olan Clue, ayın evreleri ve adet döngüsü arasında bir ilişki olup olmadığını belirlemek için 1,5 milyondan fazla kullanıcıdan gelen verileri analiz etti. Herhangi bir ilişki olmadığı sonucuna varıldı. 

Ay’ın çekim kuvvetinin insan vücudundaki sıvıları etkilediği, epilepsi ve böbrek taşı gibi durumların bu dönemlerde ağırlaştırdığı da yaygın bir düşüncedir. 2004 yılında Epilepsy & Behavior dergisinde yapılan bir araştırmada, nöbetlerinin dolunay tarafından tetiklendiğine inanan hastalar olmasına rağmen, epileptik nöbetler ile dolunay arasında bir bağlantı bulunamadı. 

Dolunay Uykuyu Etkiler Mi?

Dolunay

2014 yılında, Max-Plank Psikiyatri Enstitüsü’ndeki bilim insanları tarafından yapılan araştırmada ay döngüsü ile uyku arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamadı. Mart 2016’da yayınlanan ve farklı ülkelerden, 9-11 yaşları arasındaki 5800 çocukla bir araştırma yapıldı. Çocukların dolunay gecelerinde yaklaşık 5 dakika daha az uyudukları belirlendi. Bunun sağlık açısından düşük öneme sahip olduğu belirtildi.

Dolunaydan bahsetmişken kurt adamlara değinmeden olmaz. Birçok kültürde Ay tanrıları ve tanrıçaları gibi, kurt adam benzeri hikayeler de vardır. Fark etmiş olabileceğiniz gibi dolunayın, kurt adam halinin tetikleyicisi olması aslında diziler, filmler ve kitaplar aracılığıyla son yıllarda daha çok göz önündedir.

Dolunay

Antik Yunan ve Roma’da filozoflar, beyindeki sıvının denizle aynı türden gelgit hareketlerine maruz kalabileceğini ve bu nedenle dolunay zamanı davranışlarda garipliğe sebep olabileceğini ileri sürdüler. İnsan vücudunun büyük bölümü sudan oluşsa da, bu duruma sebep olduğunu söyleyemeyiz. Ayın yerçekimi kuvveti yalnızca okyanuslar ve göller gibi açık su kütlelerini etkiler ve dolunayda olduğu gibi ayın diğer evrelerinde de güçlüdür.

Sonuç olarak; kendinizi sinirli, gergin hissetmeniz, başınızın ağrıyor olması ya da uyku kalitenizdeki düşüşün tek sebebi ayın bir evresi değildir. Gökyüzü, özellikle dolunay zamanında çok güzel gözükmektedir. Bu gece gökyüzüne bakmayı unutmayın 🙂

Kaynakça: 1, 2

Editör: Efe Şen