Bu hafta sizlere, ismimin anlamı olan kar tanelerinden bahsetmek istiyorum. Kar tanelerinin birbiriyle benzersiz olduğunu duymuşsunuzdur. Peki nedir onları benzersiz yapan? Eşsiz şekillerini görüntüleyebilen kişi kimdir? Gelin bu soruların cevaplarını birlikte bulalım.

kar

Su buharı havada hareket ettiğinde ve bir parçacık üzerinde yoğunlaştığında -gazdan katıya dönüştüğünde- bir kar tanesi doğar, orada yavaş büyüyen bir kristal oluşturur. Hava çok soğuk olursa bulut herhangi bir şeyin çökmesine yetecek kadar su tutamaz. Tanelerin donma noktasında veya hemen altında gelişmesinin nedeni budur. Daha soğuk ortamlarda kar oluşabilir ancak ne kadar soğuk olursa kar tanesi yapmak için o kadar az nem olacaktır. Bulut, kendini fazlalıktan kurtarmaya çalışır. Bu fazlalığın bir kısmı aniden donarak kristallere dönüşebilir ve bu kristaller daha sonra yavaş bir şekilde yere doğru süzülür. 

Her biri gerçekten benzersiz midir?

Bir kar tanesi düştüğünde atmosferde su buharıyla karşılaşır ve bu durumun şekli üzerinde büyük bir etkisi vardır. Nem yüksekse, atmosferde daha fazla su buharı varsa şekli dallanarak ve farklı yönlere doğru uzanan düz çizgiler halinde oluşur. Yılbaşı süslerinde görmeye alışık olduğumuz yıldız benzeri desenler gözlenir. Ayrıca yüksek nem, tanelerin düşmesi için daha fazla buhar oluşturduğundan daha büyük taneleri oluşturur. Havada dolaşırken bir kar tanesinin şekli değiştiği için şekilleri aynı olmayacaktır.

Kristal, kollarını büyütmeye başlar ve ardından dakikalar veya saniyeler sonra, çevredeki sıcaklık veya nemdeki küçük değişiklikler kristalin başka bir şekilde büyümesine neden olur. Altı kenarlı şekil her zaman korunsa da, buz kristali yeni yönlerde dallara ayrılabilir. Her kol aynı atmosfer koşullarını deneyimlediğinden, kollar aynı görünür.

kar

Tüm kar taneleri, oluştukları yol nedeniyle altı kenar veya nokta içerir. Buz kristallerindeki moleküller, her biri bir oksijen ve iki hidrojen atomu içeren su moleküllerinin birlikte en verimli şekilde oluşmasını sağlayan bir düzenleme olan altıgen bir yapıda birbirine bağlanır.

Yere çarptıklarında, hemen erimemeleri koşuluyla bir kar tabakası oluştururlar. Bu katmanlar her zaman aynı değildir ve tanelerin şekli karın derinliğini etkileyen faktörlerden birsidir. Toz hali, kayak ve kızak için tercih edilen kar türüdür, yumuşaktır ve içine düşerseniz çok fazla canınızı yakmaz. Granül kar, kardan adam ve kartopu yapmak için en iyisidir, düşen taneler donmuş su damlacıklarıyla kaplandığında oluşur.

kar

Kar taneleri gökyüzünden düştükçe veya yerde biriktikçe beyaz görünse de aslında tamamen berraktırlar. Buz ya da bir cam tabakası gibi saydam değildir, bunun yerine yarı saydamdır. Buz kristallerinin birçok tarafı, tüm ışık spektrumunun dağınık yansımasına neden olur ve bu da kar tanelerinin beyaz renkte görünmesini sağlar.

Wilson A. Bentley

kar

Çok küçük nesnelerin özellikle de kar tanelerinin fotoğraflanması olan fotomikrografinin öncülerinden biridir. Bentley, on beşinci doğum günü için mikroskop aldıktan sonra kar kristallerine ilgi duymaya başladı. Dört yıl sonra, 1885’te, hem mikroskobu hem de kamerası olan Bentley, bir kar tanesinin ilk başarılı fotoğrafını çekti.

Çok çabuk erimelerinden dolayı kar tanelerini fotoğraflamak zordur. Ancak Bentley, tek tek fotoğraflarını çekmek için ekipman ve teknikleri geliştirdi. Kar tanelerinin ayrıntılarını çizmeye yönelik birçok başarısız denemeden sonra, her bir kar kristalinin karmaşık ayrıntılarını gösteren fotoğraflar oluşturmak için kamerasını bir mikroskoba bağladı. Saatlerce soğukta kalarak düşen taneleri yakalayana kadar sabırla bekledi ve bir kar tanesi düştüğünde onu merceğin altına yerleştirmek için bir tüyle dikkatlice tuttu. Cihaz, hassas numunelerin erimemesi için dışarıya kuruldu ve kar tanelerinin görüntülerini yakalamayı başardı.

kar

Bentley, 1885’teki ilk fotoğrafından 1931’deki ölümüne kadar 5000’den fazla kar kristalini fotoğrafladı. Ölümünün ardından tüm koleksiyonu bu bulguları herkesin incelemesi için -2300 fotoğrafını içeren- bir cilt halinde Snow Crystals’da yayınlandı. Hayatı boyunca çeşitli bilimsel ve popüler dergilerde 60 makale yayınladı. Makalelerinin çoğu kar kristallerini anlatırken aynı zamanda diğer atmosferik olayları da fotoğrafladı ve kaleme aldı. 1904’te, kayıtlarını güvenliğini sağlamak için Smithsonian Enstitüsü’ne 500 kar tanesi fotoğrafından oluşan bir koleksiyon bağışladı. 

“Suyun tüm formları arasında kar denilen küçük, altı köşeli buz kristalleri kıyaslanamayacak şekilde en güzeli ve çeşitlisidir.” – Wilson Bentley 

Kaynak ve İleri Okuma: 1, 2

Editör: Efe Şen