Herkese merhaba,

Bu hafta evrimsel biyolojinin temel kavramlarından biri olan “Tür” kavramından bahsedeceğiz.
Tür nedir? Evrimsel biyolojideki tanımları nelerdir? Gibi sorulara cevap arayacağız.

Keyifli okumalar…

Tür Nedir?

Konuyla ilgili olarak öncelikle bu kavramı tek başlık altında toplayamayacağımızı bilmemiz gerekiyor. Çünkü bunun birçok tanımı bulunuyor.
Hepsini ayrıntılı bir şekilde anlatacağız fakat bunun da öncesinde türler nasıl ve neye göre sınıflandırılır ona bir bakalım.

Dünya Üzerinde Yaşayan Canlıların Kaç Türü Vardır?

Öncelikle taksonların çoğunluğu hakkında çok az bilgi mevcuttur. Şimdiye dek eşeysiz üreyenler hariç 1,8 milyon hayvan çeşidi tanımlanmıştır. Tüm çeşitlerin ise 5-10 milyon civarında olduğu tahmin edilmektedir.
Tabi şimdilik 🙂

Sınıflandırma

Türlerin Sınıflandırılması

Biyolojik türler, ikili isimlendirme(binomial nomenclature) kullanılarak isimlendirilir. Örnek olarak Canis lupus(kurt) gösterebiliriz.

İkili isimlendirmenin haricinde türün alt türünü de bilmek için üçlü yazım yapılabilir Canis lupus familiaris(Evcil kurt-köpek)

Ek bilgi
Modern köpekler kurttan(Canis lupus) evrimleşmiş ve kurdun bir alt cinsi(Canis lupus familiaris) olarak sınıflandırılmışlardır. Canis lupus cinsinin, dünyanın her tarafına yayılmış köpek de dahil olmak üzere 30’dan fazla alt cinsi vardır. Bunlardan birkaçının soyu tükenmiştir.
Örnek olarak Canis lupus’u gösterdik. Peki, neden Canis lupus‘u yazarken eğik yazdık? Çünkü bu, ikili isimlendirmenin kurallarından biridir. Buna göre tür isimleri yazılırken ya eğik ya da altı çizili yazılmak zorundadır. Diğer kurallardan da bahsedecek olursak:
İlk yazılan kelime cinsi, ikinci kelime ise tanımlayıcı ismi ifade eder. İkisine birden de tür denir. Yani Canis cins, lupus ise tanımlayıcı isimdir.
Cins isminin ilk harfi her zaman büyük, tanımlayıcı ismin de ilk harfi her zaman küçük olur.
İsimlendirme Latince yapılır.

Sınıf basamakları

Tür Tanımları

Günümüzde halen türün tanımına ait bir fikir birliğine ulaşılamamış, birçok tür tanımı yapılmıştır. Tür tanımları birbirinden farklı gibi gözükse de yöntem olarak birbirlerine benzerdir.
Biz de birkaç tane tür tanımına değineceğiz.

1. Tipolojik Tanım

Bir cins, diğer hemcinsleriyle bağlantı kurulamayacak bir farkla ayrılmış, sabit bir tip ise buna tipolojik tür denir. Böyle canlılar, aynı yer ve zamanda birliktedirler fakat çoğunlukla bir bölünme nedeniyle birbirlerinden ayrılırlar.

2. Irksal Tanım

Daha önceki yazılarda da biraz değindiğimiz ırksal tür tanımı, bir canlıda genetik olarak çok fazla birbirine karışmayan, genetik ve morfolojik açıdan birbirine benzeyen canlı gruplarına verilen isimdir. Biyolojik anlamda ırklar, genellikle ekolojik ve coğrafi özellikler olarak birbirinden ayrılırlar.
Bu tanımlamayı göz önünde bulundurarak şu an dünya üzerinde yaşayan insan popülasyonlarından –bazı kabileler hariç- hiçbiri ırk olma özelliği göstermez. Çünkü şu anda dünya üzerinde izole olmayan yani birbirine karışmayan insan popülasyonu yukarıda da bahsettiğimiz gibi bazı kabileler hariç yoktur. Bu nedenle günümüzde “sözde” ırklar üzerinden birbirini yermeler, yine “sözde” ırklardan dolayı dünya üzerinde yaşanan sorunlar… Bunların hepsi devletlerin, insanların ayrılıkçı fikirlerinden kaynaklanmaktadır. Bunlara meydan vermemek için evrim iyi bir şekilde öğrenilmelidir. Yani evrim sadece bir biyoloji konusundan ibaret değildir 🙂

Seperate species?

3. Biyolojik Tanım

Biyolojide tür tanımı yapılırken en geçerli tür tanımı biyolojik tanımdır. Liselerde anlatılan tanım budur. Birçok bilim insanı tarafından bu tanım kullanılmaktadır. Örneğin, Ernst Mayr’a göre tür kavramı, canlının canlılar alemindeki rolünü anlatır. Buna göre biyolojik tür tanımını da üreme topluluğu olarak değerlendirir.
Birçok bilim insanı tarafından bu tanım kullanılsa da yine birçok bilim insanı tarafından en çok eleştirilen tanımdır. Eleştirilme sebeplerinden biri cinsiyetsiz popülasyonlardır. Bunlara “Cinsiyetsiz Organizma Türleri” denir.

-Cinsiyetsiz Organizma Türleri

Eşeyli üreyen organizmaların biyolojik ırklarının eş değeri, cinsiyetsiz organizmalarda mevcut değildir. Biyo-popülasyonlar gibi üreme toplulukları, prokaryotlarda bulunmaz. Dolayısıyla tanımlanacak kaç çeşit bakteri olduğuna dair bir belirsizlik mevcuttur. Ayrıca öbakteri ve arkeobakteri gibi bazen iki farklı alemde sınıflandırılan bakterilerin yatay gen transferi ile sık sık gen değiş tokuşu yaptıkları bilinir. Bu durumlarda tipolojik tanıma başvurmak gerekir.

Haftaya bu yazının devamı olarak türleşme kavramından bahsedeceğiz.

Yeni yazımla görüşünceye dek…

Bilimle kalın!

Hoşça kalın!

Kaynakça:

– Evrim Nedir/ Ernst Mayr
– Çağrı Mert Bakırcı/ Evrim Kuramı ve Mekanizmaları
– Charles Darwin/ Türlerin Kökeni
– https://www.wikizero.com/
www.evolution.berkeley.edu/article

– wwww.evrimagaci.org