Psikoloji alanında belki de en ses getiren, okuyunca bile insanın tüylerini ürperten Stanford Hapishane Deneyi ya da diğer bir adıyla Zimbardo Hapishane Deneyi insanlık adına düşünülmesi gereken bir çok konuyu beraberinde getiriyor. Gelin bu deneye beraber bakalım.

Sosyal kurallar davranışlarımızı her alanda çok etkiler. Bu etkilenme durumu ise daha çok çevreden edindiğimiz izlenimler sonucu oluşur. İlk defa karşılaşılan bir durumda davranışlarımızın nasıl olması gerektiğini çevremize bakarak anlamlandırırız. Sosyal psikologlar, sosyal kuralların davranışlarımızı nasıl etkilediğine dair bir çok araştırma ve deney yapmışlardır. Zimbardo ise bu psikologlardan biri…

deney
Philip Zimbardo

Deney Başlangıcı

1972 yılında araştırmacı gazeteye denek aradığına dair bir ilan verilir ve başvuran kişilere 15 dolar karşılığında hapishanede bir yaşam ile ilgili deneye katılmaları istenir. Deneye beyaz, orta sınıf, sağlıklı ve yasalara uyan 24 genç erkek katılır. Denekler rastgele bir şekilde iki gruba ayrılır. Bir grup tutuklu diğer grup ise gardiyan rolünü üstlenir. Deneyin daha gerçekçi olabilmesi adına her şey çok ince düşünülmüş ve gardiyanlar tutukluları evlerinden yaka paça almaya giderler. Deney Stanford Üniversitesi Psikoloji bölümünün bodrum katında, tıpkı bir hapishane ortamı şeklinde ayarlanmıştır. Parmaklıklar, görüşme odaları, hücreler hepsi bodrum katında mevcut şekilde dizayn edilmiştir.

deney

Gardiyanlar tarafından getirilen tutuklulular, hapishaneye ilk geldiklerine kelepçelenir, resimleri çekilir ve fişlenirler. Tek tip önlükler giydirilir. Ziyaretçi kısıtlaması getirilir. Birbirlerini kimlik numaraları ile çağırmaları istenir. Bir çok alışkanlık (tuvalate gitmek, sigara içmek gibi…) gardiyanların izni ile olabilir. Bağımlılık tutuklular için başlamıştır.

Gardiyanlara ise tek tip gri üniforma, plastik sopa, düdük, kelepçe ve hücre anahtarları verilir. Gardiyanlara bir eğitim verilmeden, hapishanede güven ve düzenin onlara ait olduğu söylenmiştir.

Beklenmedik Durumlar

Araştırmacılar, gizli kameralarla gardiyan ve tutukluların arasındaki iletişimi izlemeye başlamışlardır. Deney başlangıcından sonra durum öyle bir hal alır ki deney beklenen süreden daha da kısa bir sürede son bulur. Gardiyanların saldırganlık ve insanlık dışı davranışları, tutukluların ise isyankar ve duygusal problemleri çok büyük sorunlar doğurmaya başlar. Deneye katılan kişiler kendi kimliklerinden çok büründükleri rolleri sahiplenmeye başlamışlardır.

deney

Deney, yönteminden dolayı çok eleştirilse de insanların yeni rollerine nasıl adapte olduğunu gösterme açısından çok önemli bir yere sahiptir.

Eğer deneyin filmini izlemek isterseniz sizi şöyle alayım:

Editör: Minem Sena Kesen