Covid-19’la yaşamayı öğrenmemize ve maskeli, mesafeli hayatımızda bir koca yılı devirmemize rağmen hayatın ne zaman normale döneceğini de merak ediyoruz. Ben de insanlar, geçmişteki salgınlarla nasıl baş ettiler, bir araştırma yaptım.

Öncelikle mevcut durumda tüm dünyada 152 milyon (kayda geçen) insan Covid-19′ yakalandı. Bu demek oluyor ki Türkiye nüfusunun 2 katı kadar insan bu hastalığı kolay ya da zor geçirdi. Maalesef 3.19 milyon insanı da bu hastalıktan kaybettik.

Ülkemizde Sağlık Bakanı tarafından ilk vakanın ve ilk vefatın açıklandığı günü dün gibi hatırlıyorum. İçimizdeki korkuyu, telaşı, endişeyi… Şimdi siz de o günleri tekrar anımsayın ve bugün sizin için nasıl normalleşti bir düşünün. Hayatın normale dönüşünden kastım aslında bu değil tabi ki. Gerçekten herkes aşılandığında ve Covidd-19 normal bir grip gibi aramızda gezmeye başladığında hayatımız nasıl olacak? Yakın tarihe baktığımızda Covid-19 kadar ölümcül ve tehlikeli salgının İspanyol gribi olduğunu görüyoruz.

İspanyol Gribi

Menşei ABD olan virüsü ilk açıklayan ve kamuoyuna duyuran İspanyollar olmuştur. Nedeni ise İspanya’nın I. Dünya Savaşında yer almaması. ABD’de çıkan bu hastalık kısa sürede askerler vasıtasıyla Avrupa’ya taşındı. Savaş dolayısıyla yorgun düşen ve yetersiz beslenme ile karşı karşıya kalan insanlar kısa sürede bu salgından etkilenmeye başladı.

normal

İspanyol gribi, üç dalga halinde meydana gelen bir grip salgınıydı. Kuzey yarımkürenin 1918 ilkbaharında ortaya çıkan ilk hafif dalga, yaz ve ilkbaharın sonlarında geriledi. Ağustos ayının ikinci yarısında ise çok daha ölümcül olan ikinci dalga patladı ve o yılın sonuna doğru geriledi. Üçüncü dalga ise 1919’un ilk aylarında ortaya çıktı.

Yıllar süren üçüncü dalganın yaklaşık 500 milyon insanı etkilediği düşünülüyor. Yani o sırada dünyada yaşayan her üç kişiden birinin bu gribe yakalandığı ve yaklaşık 50 milyon insanı öldürdüğü açıklamalar arasında yer alıyor. O zamanlar teknolojinin günümüzdeki kadar gelişmiş olmamasından kaynaklı olsa gerek testlerin güvenilirliği tartışmalıydı. Bu nedenle vaka ve ölüm sayılarında değişkenlik olabilir.

İspanyol Gribi’nin Koronavirüs İle Benzerliği

1918 grip salgınının tam olarak nasıl ve nerede başladığı net değil ancak bir noktada (yeni H1N1) virüsü kuşlardan insanlara geçtiği bilim insanları tarafından ortaya konmuştur. Tıpkı yeni tip Covid-19 bir hayvandan insana geçtiğinin düşünülmesi gibi.

İspanyol gribinin bir kasaba veya şehri birkaç hafta içinde etkileyebilecek güce sahip olduğu belirtiliyor. Sebebi de öksürük, hapşırma, tükürük vb. yollarla bulaşı göstermesi. İspanyol gribi için alınan önlemlerde tıpkı bugünkü önlemlere benziyor. Maskesiz dışarı çıkma yasağı, kafe, restaurant, ibadethaneler, sinemalar gibi toplu buluşma noktalarının kapanması, yere tükürme yasağı vb. bugünküne benzer önlemlerle bulaşıyı önlemeye çalışmışlar.

hayat

İspanyol gribine karşı çok savunmasız olanlar arasında 20 – 40 yaş grubu vardı. Klasik grip, küçük çocuklar ve çok yaşlılar için daha tehlikelidir ancak 1918’de, tuhaf bir şekilde, bu orta yaş grubu tehlike altındaydı.

İspanyol Gribi Nasıl Sona Erdi?

Bilim insanlarına göre İspanyol Gribi virüsü mutasyona uğradı ve bulaşıcılığı ve öldürücülüğü ciddi oranda azaldı. Aynı zamanda dünya nüfusunun 3’te 1’ine bulaştı, kronik hastaların ve bağışıklığı güçsüz olanların ölümüne yol açtıktan sonra da geride yalnızca daha güçlü bağışıklığa ve virüse bağışık insanlar kaldı. Bilindiği üzere İspanyol gribi tam olarak yok olmadı. Geçtiğimiz yıllarda dünyayı, Covid-19 kadar olmasa da etkileyen Domuz gribi’nin atası İspanyol gribi virüsüydü.

grip

Peki Koronavirüs’ün Aynı Şekilde Sona Erme İhtimali Var Mı?

Geçmiş pandemilerden ders çıkarılabilir olsa da çoğunun grip türlerinden kaynaklandığını, bir koronavirüs olan Covid-19’un ise gripten epey farklı davrandığını belirtmenin önemli olduğu vurgulanıyor. King’s College London’da NIHR (Ulusal Sağlık Araştırmaları Enstitüsü) akademik klinik öğretim görevlisi Dr. Nathalie MacDermott, koronavirüsün “benzersiz” yapısına dikkat çekiyor.

Dr. MacDermott, “Bu pandemi, yayılma kabiliyeti yüksek bir patojene sahip olmamız açısından aslında epey benzersiz. Bu son derece bulaşıcı ve yüksek oranda sirayet edici bir virüs ve asemptomatik bireylerde bulaşıcı.” diyor.

Hayat Nasıl Normale Döndü? 1

Leicester Üniversitesi’nde solunum yolu bilimleri fahri doçenti ve klinik virolog Dr. Julian Tang, bir pandeminin tipik modelinde bunun “tüm nüfusun tamamı enfekte olana ve tümüyle doymuş hale gelene dek yayılacağını çünkü öncesinde hiçbir bağışıklık olmadığını, daha sonra pandeminin normalde tükendiğini” belirtiyor.

Dr. Tang, örneğin İspanyol gribinin çoğu kişinin öldüğü 1918-1920 arasında sürdüğünün söylendiğini ancak bu belirli türün (H1N1) aslında yaklaşık 40 yıl boyunca dolaşımda kaldığını belirtiyor. Bu demek oluyor ki 1957 yılında ortaya çıkan ve yeni bir pandemiye neden olan grip türü H2N2’yle yer değiştirene kadar bir şekilde insanlar içinde dolaştığını belirtiyor. Dr. Tang, akademisyenlerin yeni bir virüsün “önceki virüsün yerini almayı” nasıl başardığını “hâlâ anlamaya çalıştığını” söylüyor.

Sürü bağışıklığı olarak tanımlanan bu yöntem, koronavirüs için akademisyenler tarafından “etik dışı” ve “ulaşılamaz” olarak niteleniyor. Bunun nedeni, koronavirüse karşı bağışıklığın diğer hastalıklara nazaran kısa ömürlü olmasıdır. Bugün hepimiz, antikorların en çok 6 – 12 ay vücudumuzda koruyuculuğu olduğunu biliyoruz. Bu demek oluyor ki virüse birden çok kez maruz kalabilir ve enfekte olabiliriz.

Hayat Nasıl Normale Döndü? 2

Sadede geliyorum. Üzülerek söylüyorum ki koronavirüs nispeten uzun bir süre daha bizlerle olacak ve aşılansak dahi bir müddet daha mevcut tedbirlere uymak durumunda kalacağız. Sanırım hayallerimizdeki gibi bir gün uyanıp artık maskesiz sokağa çıkacağız dediğimiz günlere biraz daha zaman var.

İspanyol gribinin çıktığı dönemlerde sıkı şekilde uygulanan ve bugünkü önlemlere benzeyen kurallar yayılım hızını bir nebze azaltmıştı ancak kimse çıkıp “Virüs bitti. Eski hayatınıza.” dönün dememişti. Zaman içerisinde salgının etkinliğinin azaldığını gören insanlar farkında olmadan zaten eski hayatlarına dönmüştü.

Sanırım şuan bize normal gelen maske, mesafe ve hijyen kuralları zaman içinde biz farkına bile varmadan hayatımızdan çıkıp gidecek ama ruh sağlığımız konusunda bir yorumda bulunamıyorum. Tam kapanma sürecini en verimli şekilde geçirmenizi diliyorum. Sağlıkla kalın.

Kaynakça: 1, 2, 3, 4

Editör: Berfincan DOĞAN