Yıllarca, insanlığı ileriye taşıyan deneylerin çoğunda kobay olarak kullanılan ve insanlığa ciddi hizmetlerde bulunmuş; ancak her şeye rağmen bize pek sevimli gelmeyen fareleri ve onların çok büyük katkılarını içeren bir sosyal girişim örneğini daha yakından tanıyacağız: Kahraman Fareler Projesi. Keyifli okumalar…

Apopo Kuruluşu

Apopo, Belçikalı Bart Weetjens tarafından evcil hayvan olarak beslediği ve onlara çeşitli numaralar öğrettiği kemirgenlerin, mayın ve diğer patlayıcıları bulmak için eğitilebilecekleri fikrini hayata geçirmek istemesiyle kurulmuştur. Kemirgenlere ve Afrikaya olan tutkusunu birleştirip merkezi Tanzanyada olan bu STK’yı kurmuştur. Daha fazla bilgi için bu videoyu izleyebilirsiniz.

kahraman fare

Kahraman Fareler Projesi Nedir ve Hangi Amaçlara Hizmet Eder?

Apopo, Belçikalı Bart Weetjens tarafından 1997’de kurulan savaş sonrasından kalma mayınlı arazileri, eğitimli “HeroRATs” ismini verdikleri Afrika dev keseli sıçanlarının yardımıyla arındırıp yerleşime ve tarıma açmaya çalışan sosyal girişimdir. Farelerin güçlü koku alma ve hızlı öğrenme yetileri baz alınarak geliştirilen ve birçok insana umut ışığı olarak çok büyük değerler yaratmış global bir projedir.

fare

Neden Fareler?

İhtiyaç sahibi insanlara çok büyük istihdam sağlamış “HeroRATs” projesinde farelerin kullanılma nedenlerinden en önemlisi; fareler diğer memeli türlerine göre daha çok olfaksiyon (koku duyusu) genine sahiptir. Ayrıca mayınları koklayarak arayan fareler o kadar küçük ki, mayın arama ve bulma işlemi sırasında hiç fare ölmüyor. Farelerin koku yoluyla iletişim kurması ve kolay eğitilmesi ile düşük maliyetle sürdürülebilir bir proje böylece ortaya çıkmıştır.

Projenin Mantığı ve Faydaları

Yaklaşık 1,5 kilogram ağırlığındaki sıçanlar, mayının üzerine bassalar dahi patlamaya neden olmuyor. Eğitilen sıçanlar, 20 dakika içinde 200 metrekarelik bir alanı tarayabiliyor. Aynı alanı bir insan metal dedektörü kullanarak 1 ile 4 günde tarıyor. Fareler hem metalin hem de plastiğin kokusunu alıyor. Bu özelliğiyle metal dedektöründen öne çıkıyor. Kahraman fareler sayesinde 25.345.984 metrekare alan yerli topluluklara kazandırılmıştır.

fare proje

Fareler Nasıl Eğitiliyor?

Fareler doğumlarının ilk 3 haftası anneleri ile kalıyor. Dördüncü haftadan itibaren sosyalleştirilen fareler, görevliler tarafından tutuluyor ve eğitim alanı tanıtılmaya başlanıyor. Fareler 9 ay süren yoğun bir eğitimden geçip lisanslı “HeroRATs” olmaya hak kazanıyorlar. Temel eğitim biçimi her iki amaç için de Ivan Pavlov’un ”Klasik Koşullanma Teorisi” ile açıklanabilir. Bu eğitim sırasında davranış bilimciyle birlikte çalışılıyor ve sıçanlar “klik- ödül” sistemiyle eğitiliyorlar.

fare

Klik sesi, koşullu pekiştirici olarak kullanılıyor. Ödül olarak da sıçanlara, çok sevdikleri muz ve fıstık veriliyor. Sıçanlara, TNT’yi kokladıktan sonra ya da doğru tüberküloz numunesi yakınındayken klik sesi dinletiliyor, ardından da ödül dağıtılıyor. Böylece sıçanlara, klik sesinin ardından ödülün geleceği öğretiliyor. Sıçanlar, TNT ve benzeri patlayıcıları bulduğunda o bölgeyi kazıyor ve “klik” sesini bekliyip ödüle yöneliyor. Tüberküloz numunesi bulunduğunda ise 5 saniye o örnekte bekleyip klik sesine odaklanılıyor. Geri kalan işlemler personeller tarafından hallediliyor.

Bizler Bu Projeyi Nasıl Destekleyebiliriz?

Bu projeye sosyal girişim dememdeki sebeplerden biri, çok büyük bir toplumsal soruna çözüm üretilmesi ve aynı zamanda sürdürülebilirliği için bizlerden gelen gelir desteklerinin olması. Bu sosyal girişimde adına ve en sevdiği yiyeceğe kadar bilip seçtiğiniz kahraman fareleri 9$ gibi bir fiyata evlat edinip; tıpkı çocuğunuz gibi takip edip hangi ülkede çalıştığını ve kaç aylık olduğunu izleyebiliyorsunuz. Sizlerin kendiniz ve sevdikleriniz için sahiplendiğiniz sıçanlar ya da bu siteden yapacağınız bağışlar ve alacağınız kahraman fare hediyeleri ile bu girişimin sürekliliği sağlanıyor.

Kaynak: 1, 2, 3