Haberlerde kök hücre tedavileri hakkında birçok haber ve yazı görüyoruz. Ya bir hastalığa çözüm oluyor ya da kozmetik sektöründe faydası dokunuyor. Peki her şeye yarayan bu kök hücreler nedir, nereden gelir? Siz de merak ediyor musunuz?

O zaman kök hücre turumuza hoş geldiniz…

Kök Hücre

İşlevsel olarak farklılaşmamış, vücudun herhangi bir dokusunda ya da organında spesifik bir görev yapabilmek için tam olarak olgunlaşmamış, karmaşık bir yapısı olan öncül hücrelerdir. Sınırsız bölünebilirler ve kendilerini yenileyebilirler. Ayrıca farklılaşma özellikleri sayesinde gerektiğinde organ ve dokuya özgü hücrelere de dönüşebilmektedir.

Peki bu farklılaşma nasıl gerçekleşir?

Fonksiyonel olarak özelleşmemiş kök hücrelerin, özelleşmiş hücrelere dönüşümüne farklılaşma denir. Farklılaşma sırasında kök hücreler, hücrenin kendisinden ve çevresinden gelen tetikleyici sinyallerle aşama aşama özelleşirler. İçsel sinyaller sahip olduğu bazı genlerin ifadeleriyle gerçekleşirken dışsal sinyaller başka hücreler tarafından yayılan kimyasallar, komşu hücrelerle temas ve mikro çevredeki bazı moleküller aracılığıyla olur.

Gelelim kök hücre tiplerine…

Kök hücreler sınıflandırılırken farklı yöntemler kullanılır. Kök hücrelerde kullanılan sınıflama yöntemlerinden biri gelişim ve farklılaşma potansiyellerine göre sınıflamadır. Bu sisteme göre kök hücreler, en yüksek farklılaşma potansiyeline sahip hücreden en azına doğru totipotent, pluripotent, multipotent ve unipotent olarak adlandırılır.

kök hücre çeşitleri

Totipotent Kök Hücre

Vücuttaki her bir hücreyi, dokuyu ve organı üretebilecek özellikteki hücrelerdir. Sperm ve oosit birleşip zigot oluştuktan sonra gelişimin dördüncü gününe kadar olan aşamadaki blastomerlerin her biri bir organizmayı tümüyle oluşturabilecek potansiyele sahiptir.

Pluripotent Kök Hücre

Tüm vücut hücrelerinin köken aldığı germ tabaka (mezoderm, endoderm, ektoderm) hücrelerine dönüşebilen hücrelerdir. Fakat bir canlıyı tümüyle oluşturamazlar, plesantayı oluşturan hücrelere dönüşemezler.

Multipotent Kök Hücre

Sınırlı sayıda hücreye dönüşebilen hücrelerdir. Kemikte bulunan iliğin ve damarlarda gezen kanın hücrelerini meydana getirmekle görevli. Tedavide en çok kullanılan hücrelerdir.

Unipotent Kök Hücre

Sadece tek tip hücre tipine farklılaşabilme özelliğindedir.

 

Bir başka sınıflandırma da elde edildikleri kaynağa göre yapılır.

 

kök hücre çeşitleri

Embriyonik Kök Hücreler

Blastokist aşamasındaki embriyonun iç hücre kitlesinden elde edilir. Kendilerini yenileme, normal karyotipe sahip olma, tek hücreden koloni oluşturabilme, uygun in vitro ortamda çok iyi çoğalabilme ve en önemlisi farklı germ tabakalarından (endoderm, ektoderm, mezoderm) gelişen hücrelere in vitro ve in vivo ortamda farklılaşabilmeleri en önemli özellikleridir.

Erişkin Kök Hücreler

  • Kendiliğinden uygun olan büyüme ortamına yerleşme özelliği bulunmaktadır.
  • Zarar görmüş olan dokuyu tekrardan onararak ona bütün işlevselliğini yeniden kazandırmaktadır.
  • Akciğer gibi önemli organların yenilenmesinde kullanılır.
  • Kendi kendini yenileme özelliğine sahiptir.
  • Başka çeşit hücreler ile kaynaşarak yeni hücreler üretir.

Kök Hücre Nasıl Elde Edilir?

Kök hücrenin ne olduğundan ve tiplerinden kısaca bahsettik. Ee fasulyenin faydalarından bahsedip yapılışını anlatmazsak olmaz değil mi?

En verimli kök hücre kaynakları; kemik iliği, göbek kordon kanı, süt dişleri ve yağ hücreleridir.

  • Kandan kök hücre elde etmek; damarlarda dolaşan kandan kök hücre elde etmek için kişiye bazı ilaçlar verilerek kemik iliği uyarılır, kemik iliğindeki hücrelerin damar içinde dolaşan kana geçmesi beklenir. Yaklaşık 2-3 gün içinde afarez adı verilen yöntemle kök hücreler toplanarak gereksinimi olan hastaya nakledilir. Eğer bu kök hücreler kişinin kendisi için alındıysa yıllarca saklanabilir fakat başkasına nakledilecek olan kök hücreler hastaya en kısa zamanda verilmeli ve kök hücreler bekletilmemelidir.

Kandan kök hücre elde etmek

  • Göbek kordon kanından kök hücre; Göbek kordon kanından kök hücre kemik iliğine nazaran çabuk erişilebilir ve kemik iliğindeki benzer kök hücrelere oranla çabuk uyum sağlayarak çoğalabilme kabiliyetine sahip kök hücre kaynaklarıdır.
  • Bebek dişinden kök hücre; bebek dişinin altından alınan etsi yapıdan üretilen kök hücrelerdir. Kültür ortamında birçok erişkin kök hücreden daha iyi çoğalma kabiliyetleri olduğu fark edilmiştir. Farklı dokulardaki hasarların onarımında etkili olabilirler. Hala farklı hücreler üzerindeki çoğalma kabiliyetleri araştırma konusudur.
  • Yağ hücrelerinden kök hücre; Otolog kullanımlarda kişiden alınan yağdan da kök hücre üretilebilmektedir. Başkasına nakil yapılamayan bu kök hücrelerde yıllarca saklanabilir.

 

Dipnot: Güzel ve basit bir dille anlatılan kök hücre videosunu da buraya ekliyorum. Ben beğenerek izledim ve severek yazdım umarım sizinde ilginizi çekmiştir.

Haftaya kök hücre tedavileri ile yazının devamı gelecek. Takipte kalın..

Kaynakça:

Kök Hücre Nedir?

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/228717