Lübnan’ın başkenti Beyrut, yedi kez yeniden inşa edilmesiyle tarihte “anka kuşu” olarak biliniyor. Bir zamanlar Ortadoğu’nun incisi olan Beyrut, şimdi hızla yanıp sönen krizlerin yaşandığı bir ülkeye döndü.

Kısaca yakın tarihine baktığımızda Beyrut 1.Dünya Savaşı’ndan sonra Fransız mandasına verildi. Daha önce de İngiltere himayesi altındaydı. 2.Dünya Savaşı’ndan sonra gelişme gösterse de eski çağlardan bu yana çatışmaların ve hakimiyet mücadelelerinin merkezlerinden oldu. Romalılardan Haçlılara, Osmanlı’ya ve Memlüklere kadar farklı devletlerin egemenliği altında yaşadı. Bu da Beyrut’u etnik ve dini açıdan Ortadoğu’nun mozaiği haline getirdi. Lübnan’da Sünni ve Şii Müslümanlar, Rum Ortodoks ve Maruni Katolikler, Dürziler, Ermeniler ve Yahudiler bir arada yaşıyorlar. Ancak bu farklı etnik, din ve mezhepler; Lübnan’da karmaşayı oluşturan esas aktörler.

Lübnan Beyrut

Bildiğiniz üzere Lübnan’da önce birkaç bakan ve milletvekili ardından hükûmet ve tüm bakanlar görevinden istifa etti. Bunun sebebi, Lübnan halkının bir süredir devam eden protestoları. Lübnan halkı; patlamadan yönetimi sorumlu tutuyor ve uzun yıllardır yönetimi paylaşan siyasi grupların varlığını koruyan, mezhep eksenli yönetimi reddediyor.

Aslında Lübnan’da devletin işlevsizliği yıllardan beri sürüyordu. 1990 yılında Lübnan’da 15 yıl süren iç savaş sona erdi. Ancak Lübnan bu süreçten sonra bir kimlik ve devlet yapılanmasını oluşturamadı. Devlet ve bakanlıklar vardı ancak bir kurumsallaşma yoktu. Kurumlar arası koordinasyon ve denetim sistemi yoktu.

Hatta öyle ki Lübnan’da yine yakın zamanda ve hala devam eden bir çöp krizi de süregeliyor. Halkın çöpleri toplanmıyor. Bu örnek bile devletin ülkedeki yönetimini gözler önüne seriyor. Bu karmaşanın sebebi ise mezhep esaslı bir anayasa olarak görülüyor. Kamudaki personelden özel banka çalışanları hatta orduya kadar koltuklar din ve mezheplere göre bölünmüş durumdalar. Hem halk arasında hem siyasi arenadaki bu bölünmüşlük ve kavga, ülkenin dinamiğini olumsuz yönde etkiliyor.

Lübnan'da Ne Oluyor? Beyrut'taki Patlama ve Sonrasında Neler Yaşandı? 1

Halk durum karşısında o kadar çaresiz ve bunalmış durumda ki bir kısım protestolarla hükûmeti ve parlamentoyu görevden almaya çalışırken 40.000 kişilik bir kısmı da Fransız mandasına tekrar girebilmek için imza topluyor.

Gündemden takip ettiğimiz kadarıyla Fransa başbakanı Macron, patlamanın ardından Lübnan’a giden ilk lider oldu. Lübnanlılar Macron’a adeta “kurtar bizi” diyerek yalvardı. Macron ise Lübnan sokaklarında reformun yapılması için söylemlerde bulundu. Ancak Macron’un bu tavrı ve söylemleri pek çok yazar tarafından eleştirildi. Fransa’nın Lübnan’a hala kendisine bağlı bir vilayetmiş gibi davranarak sömürgecilik zihniyetinden kurtulamadığını söylerek Macron’u eleştirdiler.

Lübnan'da Ne Oluyor? Beyrut'taki Patlama ve Sonrasında Neler Yaşandı? 2

Ülkede protestolar devam ediyor. Lübnanlılar, hükûmetin istifasını yeterli görmeyerek parlamentonun da istifa etmesini ve siyasi güçlerin yer almadığı yeni bir hükûmet kurulmasını istiyorlar.

Beyrut patlamasını başından itibaren özetlersek; 5 Ağustos günü Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta limandaki 12 numaralı hangarda bulunan 2 bin tondan fazla amonyum nitrat patladı. Yüzlerce kişi öldü ve binlerce kişi yaralandı. 300.000 kişi evsiz kaldı. 3 milyar dolarlık hasar meydana geldi.

Amonyum nitrat 2013 yılında teknik arızadan dolayı Beyrut limanına yaklaşan daha sonra da liman parasını ödeyemeyen bir gemiye aitti. 2 bin tonluk patlayıcı nasıl oluyordu da bunca yıldır hangarda duruyordu? Liman şefi 2014 yılında bir rapor yazmış ve bu duruma bir çözüm bulunmasını istemişti. Liman görevlileri yetkililere 5 ayrı mektup yazdılar. Patlayıcının güvenli bir yere alınması için önerilerde bulundular. Lübnan ordusuna teslim edilmesi, özel bir iştirake satılması ya da ihraç edilmesini önerdiler. Ancak yazılan 5 mektubunda hiçbirine yanıt alamadılar.

Patlamanın ardından Fransa başbakanı Macron Beyrut‘a ziyarette bulundu. Ülkeye patlama ardından gelen ilk lider oldu. Reform yapılmazsa ülkenin batacağına dair söylemlerde bulundu. Patlamadan hükûmet sorumlu tutuldu ve Lübnanlılar günler süren protestolarına başladılar. Protestolar pek çok binaya ve sivile zarar verdi. Patlama ve protestolar sonucu hükûmet ve tüm bakanlıklar istifa etti. Şu anlık gelişmeler bu kadar.

Lübnan’ın bir an önce patlamanın yarasını sarmasını ve siyasi anlamda toparlanmasını temenni ediyoruz.

Lübnan'da Ne Oluyor? Beyrut'taki Patlama ve Sonrasında Neler Yaşandı? 3 Sizinle olmak güzeldi. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.

Kaynakça: 1, 2

Editör: Sena Bakı