Gün içinde farklı konular üzerinde birçok tartışmaya şahit oluruz. ‘Menemen soğanlı mı olur soğansız mı?’ dan tutun da ‘Cerrahi maske mi yoksa n95 mi takılmalı?’ ya kadar binlerce farklı konuda tartışma görür, tarafların sunduğu argümanlara göre bir kanıya varırız. Peki her tartışmada sunulan argümanlar aynı kalitede midir, hepsine güvenebilir miyiz?  

Yukarıdaki soruya cevabı hayır olan İngiliz bilgisayar bilimci Paul Graham, 2008 yılında yayınladığı ‘How to Disagree?’ isimli denemesinde ortaya Anlaşmazlıklar Hiyerarşisi isimli bir argüman hiyerarşisi atmıştır. Bu argüman düzeni bize insanların tartışırken kullandığı argümanların sıklığı ve kalitesi hakkında bilgi verir.

Anlaşmazlıklar hiyerarşisinin görselleştirildiği piramitte yedi basamak bulunur. Bunlar tabanından tepesine sırasıyla hakaret, ad hominem, tona cevap verme, yalanlama, karşı argüman, çürütme ve ana fikri çürütmedir.

tartışma

Graham’ın öne sürdüğü piramitte ilk üç basamak argüman dahi sayılamayacak safsatalar iken tepedeki son üç adım geçerli ve temellendirilebilir argümanlardır.

Tartışmada Kullanılan Argüman Çeşitleri:

1. Hakaret: Bir tartışmada öne sürülebilecek en düşük seviye argümandır, çok sık karşılaşılır. Tartışmaya herhangi bir katkı sağlamadan, temellendirilebilir argümanlar sunmadan doğruca hakaret etmeye yönelik sözlerdir. Elde sağlam argümanlar olmadığına işarettir. 

Örnek: ‘Soğansız menemen mi olur seni aptal adam!’

2. Ad Hominem: Argumentum ad hominem olarak da bilinen Latincede ‘kişiye ve kişiliğe saldırı’ anlamına gelen kalıplaşmış sözcük dizisidir. Fikirler yerine fikir sahiplerini hedef alır.

Örnek: ‘+Ahmet menemen soğanlı yenir diyor

-Tabii öyle der, Ahmet’te tam tüccar kafası var.’ (Ne alaka?)

3. Tona Cevap Verme: Karşıt argümana değinmeden, tarafın argümanı ifade ediş tarzını, sesinin tonunu eleştirir. Doğrudan argüman sahibine saldırmaktan bir nebze daha iyi olsa da hala temellendirilebilir bir argüman değildir.

Örnek: ‘Soğansız menemeni bu kadar fanatik bir şekilde savunduğuna inanamıyorum doğrusu’

4. Yalanlama: Karşı argümanı hedef alarak argümanın tam tersini herhangi bir temele dayandırmadan savunmaktır.

Örnek: ‘Menemen soğansız filan yenmez abi menemen dediğin soğanlı yenir.’

5. Karşı Argüman: Karşı tarafın argümanını yalanlarken kendi fikrini savunan geçerli argümanlar sunmaktır. Doğrudan karşıt argümanı hedeflemek yerine argümanın dayanaklarını hedef alır.

Örnek: ‘Menemen soğansız değil soğanlı yenir. Vedat Milor’un yaptığı ankete bakarsan çoğunluğun böyle düşündüğünü görürsün.’

6. Çürütme: Bir önceki basamağın aksine doğrudan karşıt olunan argümanı hedef alır. Titiz bir çalışma gerektirdiğinden zahmetli bir tartışma yöntemidir.

7. Ana Fikri Çürütme: Bu tartışma çeşidi argümanın farklı noktaları yerine ana fikrine odaklanır ve onu destekli argümanlarla çürütmeye çalışır.

Peki bu bilgiler gerçek hayatta ne işimize yarayacak? Cevap basit: Bundan sonra denk geldiğimiz tartışmalarda tarafların güvenilirliği konusunda şüpheye düşersek kullanılan argümanları yukarıda incelediğimiz piramitle karşılaştırarak fikir sahibi olabiliriz.

Piramidin tabanındaki ilk üç argümana maruz kalmadığınız, mutlu ve sağlıklı günler dilerim!

Kaynaklar: 1, 2

Editör: Efe Şen