Ockham’ın usturası, İngiliz filozof Ockhamlı William tarafından 14. yüzyılda geliştirilmiş bir prensiptir. William’ın prensibi “Her şeyin birbirine eşit olduğu bir ortamda, en basit açıklama doğruya en yatkın olandır” felsefesi üzerinde şekillenir. Ockham’ın usturası varlıkların gereksiz yere çoğaltılmaması gerektiğini söyler. William bu prensibi “Tanrı’nın varlığının yalnızca akıl ile çıkarılamayacağı” ifadesi de dahil olmak üzere birçok sonucu haklı çıkarmak amacıyla kullanmıştı. Ortaya attığı prensibe kendisi dışında da birçok bilim insanı ve filozof tarafından başvurulmuştur. Hatta bazı bilim insanları bu ilkenin yeniden icadını bile yapmışlardır; Isaac Newton prensibi şu şekilde yeniden tanımlamıştı: “Doğal şeylerin, görünüşlerini açıklamak için hem doğru hem de yeterli olandan daha fazla nedeni kabul etmeyeceğiz.”

Ockham

Ockham’ın Usturası Neden Kullanılıyor?

Ockham’ın usturası metafiziği fizikten ayrıştırma amacıyla da kullanılır. Bunun standart örneklerinden birisi Einstein’ın özel görelilik kuramı ile Lorentz’ın dönüşüm denklemlerinin karşılaştırılmasından gelir. Lorentz dönüşümleri gözlemci için, eter içinde hareket ederken, zamanın yavaşlayacağını ifade ediyordu. Einstein da özel göreliliği geliştirirken Lorentz dönüşümlerini kullanmıştı fakat denklemleri, eter yerine uzay-zaman mefhumu için dönüştürmüştü. Einstein bu dönüşümleri yaparken, eter fikrinin Lorentz denklemlerine göre tespit edilemediğini ve gereksiz bir tanımlama olduğunu fark etti. Ockham’ın usturasına göre bu, ortadan kaldırılması gereken bir fazlalıktı. Ockham’ın usturasına klasik fiziğin yanı sıra kuantum fiziğinde de başvurulmuştur.

Ancak Ockham’ın usturasının tek başına kanıt olarak sunulamayacağı da bilinmelidir, ampirik kanıtlara da mutlaka ihtiyaç vardır. Yukarıda bahsettiğimiz eter örneğinde, ampirik kanıtlar Michelsen-Morley deneyiyle elde edilmiştir mesela. İşte bu sebeple Ockham’ın usturasını bilimsel çalışmalara uygularken oldukça dikkatli olmak gerekir. Ayrıntıların mantık dışı ortadan kaldırılması, çalışmanın özünü kaybetmesine sebep olabilir. Einstein da bununla ilgili uyarıda bulunuyor: ”Her şey mümkün olduğu kadar basit olmalı ama daha basit değil. ”

Ockham'ın Usturası 1

Ockhamlı William’ın dışında prensibin tanımlanmış başka formları da bulunmaktadır:

“Bazı fenomenler için en basit açıklamanın daha karmaşık olanlardan doğru olması daha olasıdır.”

“Bir probleme eşit derecede olası iki çözümünüz varsa, en basitini seçin.”

“Daha az varsayım gerektiren açıklama büyük olasılıkla doğrudur.”

Kısacası, işleri olabildiğince basit tutun.

Yararlanılan Kaynaklar:

  1. Philosophy Terms
  2. What is Occam’s Razor?