Otoritenin bize neler yaptırabileceğini düşündünüz mü hiç? Aklımıza uygun olmayan emirlere de itaat eder miyiz ? Bu yazımda otorite ile ilgili söylenmiş sözlerden ve yapılan deneylerden bahsedeceğim.

“Bir generale kelebek olup bir çiçekten bir çiçeğe uçmasını veya bir trajedi yazmasını veya deniz kuşu olmasını emretsem de general emrimi yerine getirmese… Suç kimin olur onun mu benim mi ? Sizin olur dedi Küçük Prens çekinmeden. Doğru. Herkesten yapabileceği şeyi istemeli dedi Kral. Otorite her şeyden önce akla dayanır. Sen kalkıp halkına kendilerini denize atmalarını emredersen halk ayaklanır devrim yapar. Akla uygun emirler verdiğim içindir ki emirlerimin yerine getirilmelerini istemek hakkımdır.”

Geçenlerde yeniden okumaya başladığım Küçük Prens kitabındaki bu cümleler olması gerekeni o kadar güzel anlatmış ki… Peki gerçekten de olması gerekenler mi oluyor gerçek dünyada? Otorite akla mı dayanıyor? Akla dayalı olmayan emirlere karşı ayaklanır mıyız yoksa sadece emre itaat mi ediyoruz?

Tam da buna cevap olabilecek geçen yıl okuduğum İknanın Psikolojisi kitabının otorite bölümündeki deneyleri paylaşmak istiyorum sizinle.

1. Doktor ve Hemşire Deneyi

Yapılan bir deneyde doktorlar hemşireleri arayarak yasak olan bir ilacı dozajı da fazla olacak bir şekilde hastaya vermelerini söylemişlerdir. Hemşirelerin bu ilacın yasak olduğunu bildikleri halde komutu uyguladığı gözlemlenmiştir. (Hastaya ilaç verilmeden deney sonlanmıştır.) Bu deneyde unvanların otoriteye olan etkisi görülmüştür. Bizden daha bilgili olduğunu düşündüğümüz birilerinin sözlerini düşünmeden araştırmadan doğrudur diye kabul ederiz.

2. Milgram Deneyi

milgram deneyi ile ilgili görsel sonucu

Gazeteye hafıza çalışması adında bir ilan verilir. Gelenlerden kura çekilerek öğretmen ve öğrenci rolü oluşturulur. (Öğrenci rolü çıkanlar işbirlikcilerdir. ) Öğrenciler kelimeleri ezberlemekle yükümlüdür. Her yanlış cevap için deneklerin elektrik şoku vermesi beklenir. Yanlışlar arttıkça daha yüksek dozda şok verilir. Belli bir yerden sonra bırakmak isteyenlerin çoğu ise yanındaki kişiler devam etmelerini söylediği için devam ederler. Bir insana karşısındakine bu işkenceyi yaptırabilecek gücün adı otoritedir. Deneydeki öğrenciler aslında numara yapan işbirlikçilerdir. Deney hafıza testi için değil otorite gücünü test etmek için yapılmıştır. Deneklerin çoğu karşısındakinin acı çektiğini duymasına rağmen emirlere itaat edip sonuna kadar devam etmişlerdir.

Aklını Kullan

use it brain ile ilgili görsel sonucu

Aslında doğduğumuz andan itibaren otoriteye uymanın doğru olduğuna inandırılırız. Ve sonuç olarak itaatimiz klik-pırr şeklinde otomatik oluşur. Yaptığımız şeyin doğru veya yanlış olduğunu sorgulamayız. Sadece yapmamız gerektiğini düşündüğümüz için yaparız. Oysaki her zaman kendi aklımızı kullanmaya cesaret etmeliyiz. Kendi aklınızı kullanmaktan korkmayın. Sapere Aude !