Hepimiz hayatımızda 1 kere de olsa Oxford’un sözlüğünü elimize alıp bakmışızdır. Peki bu sözlük nasıl yazıldı biliyor musunuz? Orijinal sözlük kaç ciltten oluşuyor? William Chester Minor önce askeriyede cerrahlık yaparken daha sonrasında akıl hastanesine yattığında böyle önemli bir işte yer alacağını bilmiyordu. Ekonomik sıkıntılar yaşayıp okulu bırakmak zorunda kalan James Murray 5 dil öğrendi ve bunun haricinde 7 ayrı dile aşımaydı. Bu iki kişinin hayatları nasıl kesişti ve Oxford sözlüğü nasıl ortaya çıktı?

1857’de Başlayan Serüven

Londra Filoloji Derneği üyeleri, 1857’de, mevcut İngilizce sözcüklerinin eksik olduğuna karar verdiler ve baştan sonra yeniden incelenmesi için bir çağrıda bulundular. Bu işe girerken hiç kolay olmayacağının farkındalardı ancak dernek üyeleri bu girişimin ve hırslı sürecin boyutunu ve ne zaman sonuca ulaşacağını bilmiyorlardı. Bu çağrı sonucunda James Murray filologlar ile görüşmeye gitti ancak üniversite mezunu olmaması ve dernek üyelerinin istediği şartları karşılayamaması ona engel oldu. Ancak Murray’in ikna kabiliyeti, birçok dile aşına oluşu dernek üyelerini ikna etmeye yetmişti. 

Oxford Sözlüğünün 2 Yaratıcısı: Murray ve Minor 1

Kollar Sıvandı Çalışmalar Başladı

İlk başta dört cilt ve 6400 sayfalık bir çalışma olarak planlanan proje, yaklaşık on yıl içinde bitmesi ön görülüyordu. Ancak işler beklendiği gibi gitmedi ve Murray ve dernek üyeleri “karınca (ant)” kelimesinin sonuna ulaştıklarında, programlarını yeniden gözden geçirme zamanının geldiğini fark ettiler. Projenin beklediklerinden daha uzun süreceği kesindi. Dilin gelişiminin önceki 700 yılını incelemeye çalışan sözlük bilimciler, aynı zamanda yeni kelimelerin ve mevcut kelimelerin anlamlarının araştırmak zorunda kaldılar. 

Oxford Sözlüğünün 2 Yaratıcısı: Murray ve Minor 2

Gönüllülerin Desteği

Beklediklerinden daha uzun süren proje de Murray’in aklına bu iş için gönüllülerden destek almak gelmişti ve yeniden bir çağrı yapıldı. Bu çağrı sonunda ülkenin dört bir yanından gönüllüler projeye destek vermeye başladı ve işler hızlandı. Bu gönüllü çağrısı William Chester Minor’un eline geçtiğinde her şey değişti. Yaptığı çalışmalar ve azmi sayesinde işler çok hızlı gitti. Bütün bu çalışmalarını akıl hastanesine yapan Minor bir yandan tedavi görürken bir yandan da sözlük için elinden gelenin fazlasını yapıyordu. Minor’un desteği ile birlikte 1884 de sözlüğün ilk cildi yayınlandı ve tüm gururuyla Murray, Minor’un kaldığı hastaneye gidip hem cildi ona verdi hem de ilk defa yüz yüz tanışma fırsatı buldu. 

Oxford Sözlüğünün 2 Yaratıcısı: Murray ve Minor 3

William Chester Minor Kimdir?

Günümüzde Sri Lanka olarak bilinen bölgede doğmuş kiliseye bağlı misyoner bir ailenin çocuğudur. 14 yaşında Amerika’ya gönderilerek kendi ayaklarının üstünde durmaya başladı ve 1863 yılında tıp eğitimini tamamladı. Cerrah olarak Amerika orduna kabul edilen Minor’a kaçak askerleri cezalandırmak adına İngilizcede “deserter” yani “kaçak” anlamına gelen kelimenin baş harfini alınlarına damgalıyordu. Bu görev onun sanrılar görmesine ve akıl hastanesine yatırılmasına sebep olmuştur.

oxford

1872’de paranoyasından dolayı zorla girdiği bir evde yüzünde yara olduğunu iddia edip bir adamı öldürdü ancak raporundan dolayı suçsuz bulundu ve Broadmoor Hastanesi’nde tımarhane koğuşuna kapatıldı. Ordu emekliliğinden ve tehlike teşkil etmediğinden dolayı rahat bir koğuşta tutuldu ve kitap alıp okuma hakkını elde etti. Böylece gelen çağrıdan haberi oldu ve elde etmiş oldu kütüphane ve daha sonrasında doktorundan istemiş olduğu kitaplar sayesinde A harfinden B harfine kadar bütün kelimeleri çıkartarak tek tek not almıştır. 

1928, Oxford Sözlüğünün İlk Baskısı Tamamlandı

1902’de Minor’un paranoyak sanrıları aklını ele geçirdi ve Oxford İngilizce Sözlüğü üzerine çalışmaya devam edemedi. Bir sanrılı olay sırasında, Minor sözlük için derlemeye yardım etmek için kullandığı bıçakla kendine zarar vermeye başladı. 18 sene boyunca sanrıları ve bozuk psikolojiyle yaşamaya çalıştı ve 1920’de ölene kadar çeşitli akıl hastanelerinde yaşadı. Editörler Minor’un ölümünden 8 sene sonra, 1928’de sözlüğün ilk baskısını tamamladı. İlk baskısında 400.000 kelimelik 10 ciltten oluşuyordu. 

Oxford Sözlüğünün 2 Yaratıcısı: Murray ve Minor 4

Sir James A. H. Murray Kimdir?

James Murray, İskoçya’nın bir kentinde tüccar bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Ailesi okul ücretini ödeyemediği için 14 yaşında özel okulunu bırakıp 17 yaşında ilkokul öğretmenliği yapmaya başladı. Gençliğinde hem banka sekreteri hem de öğretmenlik yaparak geçini sağlamasına rağmen filolojiye ilgisi devam etti. Murray, İtalyanca, Fransızca, Katalanca, İspanyolca ve Latince biliyordu ve daha az ölçüde Portekizce’nin farklı lehçelerini konuşabiliyordu. Ayrıca Felemenkçe, Almanca ve Danca’ya aşınaydı. Çalışmaları sayesinde Rusça bilgisi kazandı. İbranice ve Süryanice dillerinde yeterince bilgiye sahipti ve daha az ölçüde Aramice, Arapça ve Fenike biliyordu.

Oxford Sözlüğünün 2 Yaratıcısı: Murray ve Minor 5

70 sene süren bu serüven sonucunda günümüzde hemen hemen birçok kişinin kullandığı sözlük hararetli, gergin ve azimli bir süreçten geçtikten sonra şu an yeni kelimeler öğrenmemize olanak sağlıyor. Bundan sonra sözlüğü elimize aldığımızda bir kez daha düşünüp o zamanları düşünürsek belki hissedebiliriz. Hayal etmekte zorlanıyorum diyenler için Netflix Türkiye’de mevcut olan Deli ve Dahi filminde daha detaylı bir şekilde izleyebilirsiniz. 

Kaynakça: 1 2 3