Bilimin en çok ilgisini çeken konular çoğu zaman beyinle ilgilidir. İnsan beyni gerçekten de içinde bambaşka bir dünya barındırabilecek tek organdır. Hem özgürlüğün hem de tutsaklığın aynı anda bulunabileceği tek yerdir. Hatta tüm çelişkilerin bulunabileceği tek yer…

Plasebo etkisiyle içtiğiniz ilacın gücünü arttırabilir misiniz?

Beynin heyecan verici gücünü ortaya koyan plasebo ve nosebo etkileri, kesinlikle incelenmeye değer. Beyin kendi bedenine “yalan” söyleyerek tepki mekanizmalarını istediği doğrultuda yönlendirebilir. 

Peki, bir yalan gerçeğe dönüşebilir mi sizce?

Beyin koşullara bağlı olarak “sanal bir algı” oluşturabilir ve vücudun yaşamsal belirtileri üzerinde “aldatıcı” bir etki yapabilir. Algı her ne kadar sanal olsa da sonuç gerçektir.

Vücuda söylenen bir yalan sizi iyileştirebilir veyahut çok daha ağır bir hasta haline getirebilir.

Hatta sadece sanal bir algıyla kendi kendinizi öldürebilirsiniz. Böyle bir şey nasıl mümkün olabilir?

Plasebo’dan psikolojik bir yorum çıkarılabilir mi? Hepsinin cevabı bu yazıda…

nosebo

Plasebo Etkisi Nedir?

Plasebonun fiziksel anlamda tedaviye yönelik bir gücü yoktur. Sahip olduğu tedavi gücünü tamamen hastanın verilen ilacın işe yarayacak ilaç olduğunu düşünmesinden alır. 
Plaseboyla ilgili birçok deney var. Bunlardan birisi şöyle;

Asılarak infaz edilecek olan bir idam mahkûmuna, özel bir deneyin parçası olması karşılığında acısız bir ölüm seçeneği sunulur. Mahkûma, deneysel infazın kan kaybı yoluyla gerçekleştirileceği, hiç acı çekmeyeceği ve kolay bir ölüm olacağı söylenir. Her iki durumda da öleceğini bilen mahkûm, teklifi kabul eder.

İnfaz günü, mahkûm gözleri bağlanarak deneyin yapılacağı hastane odasına götürülür ve operasyon masasına zincirlenir. Masanın köşelerine birer torba su bağlanır. Doktor, mahkûmun el ve ayaklarında yüzeysel kesikler açar. Aynı anda, suyun torbalardan yavaş yavaş sızmasına izin verilir.

Mahkûm, suyun verdiği ıslaklık hissiyle kanın vücudunu terk ettiğini düşünür. Odada bulunanlar giderek daha kısık sesle konuşmaya devam ederek, mahkûmun yitip kaybolduğuna dair izlenimini artırırlar. Sonunda, ekip tamamen konuşmayı bırakır ve mahkûmun duyduğu son ses yere damla, damla damlayan “kan” olur. Deney “başarıyla” sonuçlanmıştır.

nosebo

Nosebo Etkisi Nedir?

Plasebonun daha az bilinen kötücül ikiz kardeşi nosebo ise, Latince’de “zarar vereceğim” anlamına gelir.
Nosebo etkisinde kişiler aldıkları maddenin hiçbir olumsuz etkisi olmamasına rağmen, sağlıklarını kötü etkileyeceklerine inanırlar. Buna bağlı olarak da çeşitli hastalık belirtileri ve hatta ölüme kadar uzanan vahim sonuç gözlenebilir.

nosebo

Plasebo Etkisiyle İçtiğiniz İlacın Gücünü Arttırabilir Misiniz?

Tedaviyi daha mükemmelleştirmek için plasebo etkileri bilinçli ve aktif olarak kullanmayı öğrenilmelidir. Bunda hasta-doktor ilişkisi, güven derecesi gibi bir çok etken vardır.
Bütün hastalar plasebodan aynı derecede yararlanmazlar. Plaseboya yanıt yönünden iki tip hasta vardır:

– Plaseboya yanıt verenler: Plaseboya duyarlı bu kişilerin, çevreden gelen mesajlara daha açık kişiler oldukları ileri sürülür. 

– Plaseboya yanıt vermeyenler: Plaseboya dirençli bu olguların, daha çok introspektif ve kuşkucu, güvensiz kişiler oldukları ileri sürülür.

İlaç firmaları aktif ilaçlarda da plesobik etkiye önem verirler. İlacın rengi, farmasötik şekli (öksürük için şurup), uygulama yolu (benzodiazepinlerin) ağız yoluyla emilimi veya enjeksiyon olması, günde kaç kere verildiği, ve hatta fiyatı bile hasta üzerinde önemli plasebo etkileri oluşturur.

Plasebo, en sık hap ya da enjeksiyon şeklindeki ilaçlarda uygulanır. Cerrahi işlemlerde ya da sadece bir muayenede bile, plasebo etki oluşturabilir. 

nosebo

Plasebo ve Nosebo Etkileri Nasıl Oluşur?

Plasebo/nosebo etkilerini tetikleyen faktörlerin başında, inanç ve beklenti gelir. Kişinin, bir sonucun gerçekleşeceğine dair sahip olduğu güçlü beklenti, beyin hücrelerindeki kimyasal mekanizmaları tetikleyerek vücutta algı değişikliği oluşturur.

Plasebo etkisinde, beynin normalde yemek, uyku gibi doğal ihtiyaçlar karşılandığında uyarılan “ödül” bölgesi aktive olur. Bunun sonucunda artan dopamin salgısı, kişinin kendini daha iyi hissetmesini ve şikâyetlerinin hafiflemesini sağlar.

Benzer şekilde, nosebo etkisinde ise kişinin olumsuz koşullara yenik düşeceğine yönelik inancı, vücudun zihinsel ve fiziksel dayanıklılığına zarar vererek kişiyi güçsüz kılar.

Zihnimiz ve düşüncelerimiz, vücudumuzda yönlendirici bir etkiye sahiptir. Kendi gerçekliğini yaratabilen bir beynimiz var; içinde bulunduğumuz koşulları nasıl algılıyorsak, ne şekilde yorumluyorsak öyle yaşıyoruz.

Kaynak ve ileri okuma: 1, 2, 3

Editör: Cansu Köse