Plastikler ve tek kullanımlık plastik ürünler günlük yaşamımıza nasıl egemen oldu? Gezegenimiz için bu alışkanlığımızdan nasıl vazgeçebiliriz?

Öncelikle İstatistiklerden Bahsedelim:

  • 80 Milyon.. Bu yıl ülkemizde çöpe atılacak olan yaklaşık diş fırçası sayısı. Biyoçözünür alternatifler olsa da plastik diş fırçaları yaygın kullanımda.
  • 24,2 Milyar.. 2018 yılında dünya genelinde üretilen ayakkabı çifti sayısı. Ayakkabıların geri dönüştürülmesi zor, çünkü üretimlerinde farklı plastik türleri ve diğer malzemeler birbirine yapıştırılıyor ya da birlikte kalıba dökülüyorlar.
  • 3 Trilyon.. Her yıl umarsızca atılan sigara izmariti sayısı. Filtreleri plastikten yapılıyor ve bu da izmaritleri plastik kirliliğinin ana kaynaklarından biri haline getiriyor.
  • 300 Bin Ton.. Türkiye’de her yıl yaklaşık olarak ortaya çıkan ömrünü tamamlamış lastik miktarı. Lastik Sanayicileri Derneği verilerine göre bu miktarın geri dönüşüme kazandırılan bölümü 100 bin tonu aşıyor.
  • Milyonlarca.. Her yıl kullanılan streç film rulosu miktarı. Genellikle bir kez kullanılıp atılan streç filmlerin geri dönüşümleri zor olabiliyor.
  • % 54.. 2017 Yılı Ambalaj Atığı Kontrol Yönetmeliği uyarınca plastik üreticileri ve endüstriyel kullanıcıların ürettikleri ürünlerde geri dönüştürmek zorunda olduğu plastik oranı. 2020’de bu oranın %56 olması planlanıyor.
  • %65.. 2023 yılında ambalaj atıklarında geri dönüşüm hedefi. Hedef oran geri dönüştürülebilir atıklar için %35.
  • 14.. Science Mag 2015 verilerine göre Türkiye’nin dünya çapında plastik atıkları yanlış yöneten ülkeler sıralamasındaki konumu.
  • 144 Ton.. Akdeniz’e 1 günde bıraktığımız plastik atık miktarı.
  • %58.. Mersin ve İskenderun körfezlerinde yaşayan 28 türe ait 1337 balığın değerlendirildiği araştırmada sindirim sisteminde mikroplastik bulunan balıkların oranı.
  • 94.. WWF’nin 2018’de Act4Litter kapsamında Patara Özel Çevre Koruma Bölgesinde 100 metrelik alanda bulduğu sigara izmariti adedi.
  • 40.. Türkiye’de 2025’te kişi başına yıllık poşet kullanımında ulaşılması hedeflenen miktar.

Streç Filmler

Streç film olarak bildiğimiz pürüzsüz, saydam film aslında 1930’lu yıllarda kimyasal bir hata sonucu, laboratuvarda bir şişenin dibine inatla tutunan bir tortu olarak ortaya çıktı. 1940’lara gelindiğinde artık, araba ve metro koltuklarının kaplamasında kullanılıyordu. Bugün dünya genelinde tüketiciler ve işletmeler suya dayanıklı streç filmi gıdaları korumak için kullanıyor ve tek bir kez kullanılmış filmler doğruca çöpe atılıyor. Yalnızca Amerikalılar yılda milyonlarca streç film rulosu harcıyor. Ucuz, hafif ve yiyeceklerin taze kalmasını sağlıyor. Gıda israfını azaltmaya yardımcı oluyor ki bu da en az plastik kirliliği kadar önemli bir sorun.

Dow Kimya Şirketi laboratuvarlarında yapılan ilk keşif, poliviniliden klorür, yani PVDC’ydi ve Saran adlı ticari markaya dönüştürüldü. Diğer streç filmler polivinil klorürden, yani PVC’den yapılıyordu. Bu bileşikler yakıldığında zehirli yan ürünler oluşturuyordu, bu nedenle birçok şirket polietilenden yapılan filmleri tercih etmeye başladı.

Streç filmlerin geri dönüşümü zor olabiliyor ve genellikle de maliyetli. Nehir ve okyanuslara ulaştığında mikroplastiklere ayrışıyorlar; bu parçacıklar ise mikro ve metal bileşiklerini kendine çekiyor. Sonrasında bu plastik parçaları, onları yiyecek zanneden hayvanlara zarar veriyor.

YAPABİLECEKLERİNİZ :

  • Yemeklerinizi cam kaplarda saklayın.
  • Plastiğe sarılı yiyecekleri satın almaktan kaçının.

Pet Şişeler

Pet şişeler, plastik ürünler arasında oldukça dikkat çekiyor. 1960’lı yıllarda içecekler cam şişeler ya da alüminyum kutularda satışa sunuluyordu. Polietilen tereftalat (PET) tüm oyunu değiştirdi. Pet şişeler ulaşım giderlerini azaltacak kadar hafif, ama içeceklerin gazını koruyacak kadar da güçlüydü. Avrupa’da yaygın olan şişe sular 1970’lerin sonunda ABD pazarını da ele geçirmeye başladı. Şişelenmiş suyun maliyeti çeşme suyunun 10 bin katını bulabilse de suyun küresel satış rakamları 2016 yılında gazlı içecek satışlarını aştı. Günümüzde 1 dakika içinde satın alınan pet şişe sayısı 1 milyon.

plastik

Pet şişe geri dönüştürülebilir, ama geri dönüşüm oranları hala düşük. 2016 yılında dünya genelinde satın alınan pet şişelerin yarıdan azı toplandı. ABD’de pet şişe içeriğindeki geri dönüştürülmüş plastik oranı yalnızca %7. Atılan şişeler çözünerek mikroplastiğe dönüşüyor ve uzmanlar bu minik parçaların bize ve yaban hayatına verebileceği zararların kapsamını araştırıyor.

Plastik ve içecek endüstrisi, yüksek maliyeti nedeniyle depozitolu şişe uygulamalarına karşı mücadele etti. Ancak Kenya’dan Hindistan’a birçok yerde pet şişeye yasak getirilmesi gündemde. Halka açık içme suyu çeşmeleri yeniden ortaya çıkıyor: Londra için planlananların sayısı yüzün üzerinde. Girişimciler ve iş yerleri, plastik atıkları mürekkep ve giysi gibi eşyalarda yeniden kullanmanın yöntemlerini buluyor.

YAPABİLECEKLERİNİZ:

  • Yeniden kullanılabilir şişe taşıyın.
  • Mümkünse alüminyum kutu tercih edin.
  • Tüm plastik şişeleri geri dönüştürün.

Biliyorsunuz İstanbul Büyükşehir Belediyesi de 2019 itibarıyla ”Akıllı Geri Dönüşüm Konteyneri” projesini başlattı. Bu proje kapsamında ulaşım kartınızı cihaza takarak, her bir attığınız pet şişe veya alüminyum içecek kutusu için ulaşım kartınıza ücret ekleniyor. Detaylı bilgi için İBB sayfasına mutlaka bakın derim.

Kaynakça: 1, 2

Editör: Sena Bakı