Sindirim sistemi ağızdan başlayıp anüse kadar devam eden ve hayatımız boyunca tükettiğimiz her şeyin parçalanması, emilmesi ve vücutta kullanılmasını sağlayan bir sistemdir. Günümüzde en sık karşılaşılan sağlık sorunlarının başında da yine sindirim sistemi hastalıkları gelir.

fodmap

Diyet alışkanlıkları ve belirli besin türleri çeşitli sindirim sistemi hastalıklarına yol açabilmektedir. Aynı şekilde diyet ve yaşam tarzında yapılacak değişikler de bu hastalıkların semptomlarını hafifletilebilmekte, tedavi edilebilmekte ve hastanın yaşam kalitesi arttırılabilmektedir.

En sık karşılaşılan sindirim sistemi sorunlarına; hazımsızlık, şişkinlik, karın ağrısı, konstipasyon (kabızlık), diyare (ishal), inflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH) ve irritabl bağırsak sendromu (İBS) örnek verilebilir. FODMAP diyeti her ne kadar çalışmalar sınırlı kalsa da bu tür bağırsak hastalıklarından biri ya da birkaçı bulunan hastalara uzman kontrolünde uygulanabilmektedir. Özellikle İBH ve İBS olan hastalarda FODMAP diyeti daha çok tercih edilmektedir.

İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS) Nedir?

Popüler Diyetler: FODMAP Diyeti 1

İrritabl bağırsak sendromu (İBS), bağırsak alışkanlıklarındaki değişikliklerle ilgili açıklanamayan abdominal rahatsızlık ve ağrı ile karakterize, laboratuvar bulgularının eşlik etmediği kronik bir sindirim sistemi bozukluğudur. İBS’de gaz, şişkinlik, kabızlık ve ishal belirgin semptomlardandır. Hastada kontipasyon baskın İBS, diyare baskın İBS, karışık tip İBS dediğimiz ara ara kabızlık ara ara ishal durumu ya da diğer İBS tiplerine uymayan veya sınıflandırılamayan İBS görülebilmektedir. Ayrıca tüm bu rahatsızlıklar kişide psikososyal sorunlara yol açabilmektedir.

İBS’nin patofizyolojisi tam olarak anlaşılamamıştır. Sinir sistemindeki değişiklikler, bağırsak florasındaki değişiklikler, genetik ve stres gibi bir dizi faktörün İBS oluşumunda rol oynadığı düşünülmektedir. IBS’nin tedavisinde hasta klinik olarak iyi değerlendirildikten sonra hastayı rahatsız eden ve semptomların çoğalmasına neden olan besinler/besin grupları saptanmalıdır.

Popüler Diyetler: FODMAP Diyeti 2

Besin tüketimi ve İBS semptomları arasında bir ilişki olduğu çalışmalarda bildirilmiştir. Bu sonuçtan yola çıkılarak İBS uyumlu çeşitli diyet yaklaşımları geliştirilmiştir. Özellikle gluten içeren besinler (arpa, buğday, çavdar vb), laktoz içeren süt ve süt ürünleri, kafein, lahana, kuru baklagiller, acı ve baharatlı yiyecekler İBS hastalarının diyetlerinden çıkarılmıştır.

FODMAP Diyeti Nedir?

İBS tedavisinde güncel yaklaşım ise diyetten “fermente oligosakkarit, disakkarit, monosakkarit ve poliolleri içeren gıdaların çıkarılmasıyla” oluşan FODMAP diyetidir. Düşük FODMAP diyeti, Monash Üniversitesi’nde gastroentereloglar, diyetisyenler ve  bilim insanlarından oluşan bir ekip  tarafından geliştirilmiştir.

Yukarıda belirttiğim FODMAP içeren bu besinler sindirime dirençli karbonhidratlardır. Bu karbonhidaratların küçük bir kısmı ince bağırsakta sindirilirken büyük bir kısmı sindirilmeden kalın bağırsaklara geçer ve orada fermente olur. Bu fermentasyon hassas kişilerde gaz, şişkinlik ve diyareye (ishal) neden olmaktadır.

Popüler Diyetler: FODMAP Diyeti 3

FODMAP diyetinde net çizgilerle oluşturulmuş yasaklar ve miktarlar yoktur. Bu sınırlar tamamen kişinin beslenme alışkanlıkları, şikayetleri ve semptomları doğrultusunda belirlenir. Yani her hasta için ortak bir FODMAP diyeti bulunmamaktadır.

FODMAP İçeren Besinler Neler?

Oligosakkaritler: Buğday, çavdar, arpa gibi tahıl ürünleri; kuru fasulye, nohut, mercimek, barbunya gibi kuru baklagiller; antep fıstığı ve kaju fıstığı gibi yağlı tohumlar; soğan, sarımsak, pırasa, bakla gibi sebzeler oligosakkarit içeren besinlerdir.

Monosakkaritler: Fazla miktarda serbest fruktoz içeren besinlerdir. Karpuz, kiraz, incir, mango, elma, armut, böğürtlen, Trabzon hurması gibi meyveler; bezelye, enginar, kuşkonmaz gibi sebzeler; bal, yüksek fruktozlu mısır şurubu, meyve suları gibi gıdalar monosakkarit içeren besinlere örnektir.

Popüler Diyetler: FODMAP Diyeti 4

Disakkaritler: Süt, yoğurt, ayran, kefir, peynir, tereyağı gibi süt ve süt ürünleri disakkarit içeren besinlerdir.

Polioller: Nektarin, şeftali, erik, karpuz, kayısı gibi meyveler; karnabahar, bezelye, mantar gibi sebzeler; hazır paketli yiyecek ve içeceklerde fazla miktarlarda bulunan sorbitol, mannitol, ksilitol, maltitol gibi tatlandırıcılar FODMAP bulunan yiyeceklere örnektir.

FODMAP diyet yaklaşımı, hastalığı tamamen iyileştirerek ortadan kaldırabilecek bir tedavi yöntemi değildir ancak bu diyet tedavisi, kişinin yaşam kalitesini düzeltmede büyük rol oynamaktadır. Son yapılan çalışmalar da bu durumu destekler niteliktedir fakat uzmanlar kesin konuşmak için çalışmaların henüz yetersiz olduğunu da belirtmektedir.

Kaynakça: 1, 2

Editör: Berfincan Doğan