Son yıllarda sosyal medyanın da etkisiyle her yerde, her üründe sıkça “glutensiz”, “gluten free” ibarelerini görmeye başladık. Birçok ünlü ismin ve sosyal medya fenomenlerinin kamera karşısına geçip “Şekeri ve gluteni kestim zayıfladım, gençleştim” gibi cümleleri binlerce insanı çoktan etkisi altına aldı bile. Peki bilinçsizce, kulaktan dolma bilgilerle özellikle de kilo vermek için uygulanmaya çalışılan glutensiz diyetleri kimler uygulayabilir ve sağlıklı bireylerin glutensiz diyet uygulamasının sağlık üzerinde ne gibi etkileri olabilir?

glutensiz diyet

Glutensiz Ürün

Türk toplumu olarak buğday, arpa, çavdar, yulaf, pirinç ve mısır gibi tahılları neredeyse her öğünümüzde tüketiyoruz. Hatta günlük aldığımız enerjinin yaklaşık %70-80’ ini tahıllardan sağlıyoruz. İşte bu tahılların bazılarında “gluten” dediğimiz bir madde bulunuyor. Gluteni buğday, arpa, çavdar ve eser miktarda yulafta bulunan bitkisel protein olarak tanımlayabiliriz. Gluten, ekmek hamurundaki unun birbirine iyi bağlanmasını, mayalanmasını bu sayede kabarmasını ve hamurun elastikiyetini sağlar. Bu yüzdendir ki glutensiz un(örneğin mısır unu, siyez unu)  ile yapılan ekmekler yeterince kabarmaz.

Popüler Diyetler: Glutensiz Diyet 1

Gluten, bu saydığım tahıllar dışında hazır soslarda, çorbalarda, çikolata, bisküvi gibi paketli ürünlerde de sıklıkla inceltici, su ve yağ tutucu olarak kullanılır. Fakat gluten günlük hayatta sadece gıda endüstrisinde kullanılan maddelerde bulunmaz. Gıda endüstrisi dışında ilaç ve kozmetik, temizlik malzemeleri, oyun hamurları, kağıt bardaklar gibi ürünlerde de gluten, yapıştırıcı ve tutucu madde olarak kullanılır.

Glutensiz Diyet Tercih Mi Zorunluluk Mu?

Popüler Diyetler: Glutensiz Diyet 2

Gluten ile ilişkili sağlık sorunları artık daha kolay teşhis edilebilmesi sayesinde dünyada giderek artmakta ve küresel bir sorun haline gelmektedir. Gluten ile ilişkili en  yaygın sağlık sorunu ise çölyak hastalığı (gluten enteropatisi)dır. Bunun yanında gluten; buğday alerjisi, çölyak olmayan gluten duyarlılığı, çeşitli deri hastalıkları, depresyon, otizm, migren gibi birçok sağlık sorunu ile ilişkilendirilmiştir. Çölyak hastalığı olan ya da gluten hassasiyeti ve buna bağlı rahatsızlıkları olan bireyler için tek tedavi yöntemi “glutensiz diyet”tir.

Bu bireylerin diyetinden gluten içeren gıda ürünleri çıkarılırken, kullandıkları şampuandan, su/çay içtikleri bardaklara kadar çok dikkatli bir yaşam sürmeleri gereklidir. Ayrıca glutenli ürünler temas edebileceği için yemeklerin doğrandığı, pişirildiği, saklandığı hiçbir mutfak aleti diğer sağlıklı aile bireyleriyle ortak kullanılmamalıdır. Yani evet bu bireyler için glutensiz diyet bir zorunluluk ve yaşam biçimidir. Sağlıklı bireyler için ise böyle bir zorunluluk yoktur fakat glutensiz ürünler hem zor bulunması hem de yüksek fiyatlarına rağmen hem ülkemizde hem dünyada çok büyük ilgi görmektedir.

Popüler Diyetler: Glutensiz Diyet 3

Glutensiz Diyetin Sağlıklı Bireylere Etkisi

Glutensiz ürünlerin protein, vitamin, mineral miktarı düşüktür. Buna karşılık glutensiz ürünlerde enerji ve doymuş yağ miktarı yüksek, bağırsakların düzenli çalışmasında büyük rol oynayan diyet posası (lif) miktarı ise düşüktür. Bu da sağlıklı bireylerin günlük gereksiniminden daha az protein ve daha yüksek doymuş yağ almasına neden olmaktadır.

Sağlıklı bireyler arasında çoğunlukla kilo verme amaçlı glutensiz diyet kullanımı sanılanın aksine vücutta dengesiz besin ögesi alımına neden olmakta ve bireyin gereğinden fazla enerji almasıyla birlikte ağırlık kaybına yardımcı olmamaktadır. Ayrıca yapılan çalışmalarda glutensiz diyet tüketiminin bağırsak mikrobiyotasında doğal olarak bulunan, hem bağışıklık sistemi hem de sağlıklı bir metabolizma için gerekli olan yararlı bakteri sayısında azalmaya ve zararlı diyebileceğimiz bakterilerin artışına neden olduğu bulunmuştur.

Popüler Diyetler: Glutensiz Diyet 4

Sonuç olarak glutensiz diyet, kimi bireyler için uygulaması zorunlu ve yaşam biçimi haline getirilmesi gereken bir beslenme tipiyken, sağlıklı bireyler için ise sağlık üzerinde herhangi bir yararlılığının kanıtlanmadığı diyet tipidir. Yüzyıllardır süre gelen alışkanlıklarımız ve toplum olarak günlük enerjimizin yaklaşık %70-80 civarını tahıllardan sağladığımız düşünülürse gluten aslında sofralarımızın vazgeçilmez bir parçasıdır. Bu sebeple gluten ile ilgili herhangi bir rahatsızlığı olmadığı sürece glutensiz diyet tercih etmemek sağlıklı her birey için en doğru tercih olacaktır.

Kaynakça: 1, 2

Editör: Sena Bakı