Çevremizde olan bitenleri yeterince gözlemliyor muyuz? Gözlemlediklerimizi yorumlarken farkında olduğumuz kavramlara ne kadar hakimiz? Yönlendiriliyoruz, yönlendiriyoruz ve bunu fark etmiyoruz bile. Hayatımızda özgür düşündüğümüzü sanıyoruz ve yanılıyoruz.

İnsanoğlu aynı duyguları hissederken farklı reaksiyonlar verir. Bu da bizi ayıran farklı kimliklerimizin eseridir. Bazılarımız kötü hissettikleri an jest ve mimikleri aşırı iken bazılarımızın alt düzeydedir. Bu evrensel duygularının çevresinde şekillenen farklılıkları görebilmek ve ona göre hareket edebilmek uzmanlık, tecrübe ve iyi gözlem ister. İşte burada ise pozitif bilim devreye girer. Hızla nüfusun arttığı bu dünyada suç, dolandırıcılık ve hile de artmaktadır. Bu suç dünyasındaki insanlar bazı manipülasyon tekniklerini ve teknolojiyi kullanarak çeşitli suçlar işlemektedir. Bu suçları çözebilmek için bilimin ve teknolojinin getirdiği yenilikleri iyi analiz etmek gerekir. Bu yüzden psikolojik sorgulama yöntemleri bilimin ve teknolojinin ışığında şekillenmiştir. Bu yazımda sizlere bazı psikolojik sorgu ve manipülasyon tekniklerini anlatacağım.

Manipülasyon nedir?

En kısa tabiriyle yönlendirmedir. Birey veya kurum istediği kişiyi ya da topluluğu kendi etki alanı içerisinde duygusal  yönlendirmesi ve kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettirmesine denir. Kişi aslında manipüle edildiğini hissetmez ve manipüle edilen tarafından kandırılır ya da istenilen duruma getirilir. İnsan kendi düşünceleri tarafından kendini yönlendirildiğini düşünür, aslında yönlendirilen tarafından zincirlenmiştir.

Manipülasyon propaganda tekniklerinden birisidir. Propagandanın babası olarak tanınan Joseph Goebbels Nazi’lerin propaganda bakanıdır. Goebbels propaganda yaparken çok sayıda manipülasyon tekniği uygulamıştır. Manipülasyonun kullanımı araçları olarak değişmiş olsa bile kullanım amacı olarak değişmemiştir.

Psikolojik Manipülasyon

“Psikolojik manipülasyon, yetersiz, aldatıcı ve hatta taciz edici stratejiler yoluyla başkalarının algısını veya davranışlarını değiştirmeyi amaçlayan bir sosyal etki türü olarak tanımlanır”

Çevremizde çok fazla psikolojik yönlendirmeye maruz kalırken kendimizde bilerek ya da bilmeyerek manipülatör oluruz. Bu yönlendirme tekniklerini en fazla sosyopatlar ve narsistler yapar.

Sosyopatlar kurallara uymakta zorluk çeker ve  kişilerin haklarına saygı duymazlar. Çoğunlukla kişileri kendi lehine kullanarak başarı elde ederler.

Narsistler kişinin kendisine tapması, kabaca tabirle kişinin kendisine aşık olması olarak tanımlanan bir terimdir. Kendisini ön plana alarak diğer kişileri yönlendirmeyi iyi becerirler.

Psikolojik Manipülasyon Teknikleri

Yalan Söyleme

Belki de yönlendiricilerin en sık başvurduğu yöntemdir. Yönlendirici kurbanına yalan söyleyerek olayları, durumları ve sonuçları yanlış gösterir. Böylelikle kurban bu bağlamda yönlendiricinin kalitesine göre avlanır. Eğer kurban, olaylar ve durumlar arasındaki çarpıklığı ve neden sonuç ilişkisini anlayamazsa manipülatör lehine karar alır.

“Yalanın en iyi koruyucusu doğrulardır.”

Yanlış Yönlendirme

Yönlendirici kurbanının zayıf ve etkin olmayan noktalarını belirler ve o yönde kurbanına etki eder. Mesela kurbanın en çok nelerden hoşlandığı, en çok nelere sinirlendiği olayları ve durumları bilirse ona göre hareket edip kandırır. Kurban bu kandırılma sonucu özgüven eksikliği çekmeye başlar ve egosu çöker. Bu durum sık devam ederse yönlendirici tarafından duruma uyanana kadar esiridir.

Aşağılama ve Ötekileştirme

Yönlendiriciler toplumlarda kendisi gibi düşünmeyeni, onun sevdiklerini sevmeyenleri dışlar ve ötekileştirir. Ötekileştirdiklerini aşağılar ve onun gibi düşünmesini ya da sevmesini ister. Bunu yapmayan kurban cezalandırılır ya da dışlanır.

Diversion

İngilizce anlamı saptırma olan teknikte manipülatör sorulan soruya doğrudan cevap vermek yerine konuşmayı başka bir konu üzerinden yönlendirir. Böylelikle kişinin aklı karışır ve cevabı alamaz.

Kurban Rolünü Oynama

Yönlendirici kendisini kurbanmışçasına aksettirir. Kendisini acı çektirterek sempatik konuma getirtmeye çalışır. Kurbanda iyi bir izlenim yaratır böylelikle kurbanın güvenini sağlar. Manipülatör böylelikle kurbanından aleyhine karşı zafer kazanmış olur.

Suçlamayı Planlamak

Manipülatör kurbanı suçlamaya başlar ve bunu inandırana kadar devam ettirir. Kurbanın yanlış yaptığını hissettirerek manipülatör, kendisini masum olarak gösterir. Kurban bu doğrultuda sağlıklı düşünemez, doğru seçimler yapamaz.

Psikolojik Sorgu

Suçluların yakalanmasında ve suçlarını itiraf etmesini sağlamak üzere geliştirilen bazı teknikler vardır. Bu teknikler bilimin gelişmesiyle hazırlanan ve kişinin olayların sorulması ya da gösterilmesiyle verdiği psikolojik tepkilerin yorumlanmasıyla oluşturulmuştur. Bu yorumlamalar konuyla alakalı olarak, sorgulananın duygusal ve psikolojik durumlarını manipüle edilerek ortaya çıkarılabilir. Dolayısıyla sorgulananın hem yazılı hem de davranışsal analizi yapılarak bu suçlar ortaya çıkarılır.

Bazı Yazılı Anlatım Analizleri

İnsanlar, bildikleri her şeyi söylemek ister.

Sorgulananın yazılı anlatımda verdiği hikayede eğer yalan sezilirse. Sorgulayan her defasında sorgulananı hikayeyi anlatmasını ister böylelikle kişinin her anlatışından sonra motivasyonu düşer. Anlatımda saklanan ve eksik kalan bilgiler artarak devam eder. Sorgulananın stresi her defasında yalan söylediği için artar ve böylece sonunda sorgulanan gerçek hikayeyi anlatır.

Yazılı anlatımda her harf ve kelime önemlidir.

Yazılı anlatım yapılırken sorgulanana tükenmez kalem verilir böylelikle yazdığı hikayedeki karalamalar, üstünü çizdiği kelimeler ve manasız gibi görünen harfler yalan söylemenin stresi altında yapılmış olabilir.

Zaman Kipleri ve Şahıs Zamirlerinin Kullanımı

Yazılı anlatımda her zaman geçmiş zaman kipinde ve birinci tekil şahıs üzerinden verilir. Bundan herhangi bir sapmadan şüphe edilirse kişi yalan söylüyor olabilir.

İlk cümle çok önemlidir.

Sorgulanın yazılı anlatımda verdiği ilk cümle çok önemlidir. Kişi ilk cümlesinde “Benim gibi bir insan böyle bir şey yapamaz.” Gibisinde bir şey diyorsa şayet kişi kendisini dolaylandırır. Doğru konuşan kişi “Ben böyle bir şey yapmadım” diyerek kendisini tam olarak ifade eder.

Bazı Davranış Analizleri

Tavır

Sorgulayan kişinin sorgulanan kişiye göre tavır alması şarttır. Sorgulananın seviyesi nasılsa sorgulayanda o seviyeye inmeli hatta sorgulananın suçu kesin olsa bile suçlu bir tavırda takınmaması gerekir. Böylelikle sorgulananın yeni deliller verme olasılığı artar.

Göz Teması

Doğru söyleyen insanlar konuştukları ve dinledikleri esnada göz temasından kaçınmazlar. Normalde ikili diyaloglarda göz temeası oranı %60’tır. Eğer sorgulanan sürekli göz teması halindeyse otoriteyi ele almak istemektedir. Bunun için sorgulayanın iki gözünün arasına bakılması ve sorgulananın gözlerinin kaçırmasını sağlanması gerekir.

Sözel Davranış Belirtileri

Doğru söyleyen, doğrudan, spontane ve açık konuşur. Bilgi ekleme ve konuya katılım davranışı sergilemezler. Davranışları ve sözleri senkronizelidir.

Yalan Söyleyen, kaçamak cevap verir. Konudan uzak ve saptırıcı sözler sarf eder. Konuşurken uzun aralıklar veya soru tekrarı yapar. Hikayeyi değiştirmeye çalışır.

Sonuç olarak psikolojik sorgulama tekniklerinde suçluya bazı manipüle edici yöntemlerle ve tekniklerle suçu kabul ettirilebilir. Unutulmaması gerekir ki her bilgi kötüye kullanılırsa kötü sonuçlar doğururken iyiye kullanıldığında mükemmel geri dönüşler alınabilir.

Kaynakça;
Yalan Avcısı (Psikolojik Sorgulama Teknikleri)- Tamer TOPSAKAL
Yalan Söylediğimi Nasıl Anladın?- Paul Ekman
İnsan İlişkilerinde Manipülasyon Ölçeği-H.Yılmaz(Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi)
https://www.aysetolga.com/en-etkili-8-manipulasyon-teknigi
http://www.filozof.net/Turkce/felsefe/psikoloji/48795-psikolojik-manipulasyon-nedir-psikolojik-manipulasyon-teknikleri-hakkinda-bilgi.html