Göreli zaman, fizyolojik zaman, öznel zaman ve hatta sıkıştırılabilir zaman gibi birçok kavramla ilgili çok fazla muhabbet dönmektedir. Zaman geçtikçe anlıyoruz ki, milenyumlar boyunca atalarımızdan bize aktarılan zaman algısı gerçekte absürt bir saçmalıktan başka bir şey değildir.

Marcel Aymé – Yaz Saati ile İlgili Problem

Biri Türkiye’de diğeri Amerika’da olan 2 arkadaş ortak bir nokta olarak Almanya’da buluşmaya karar verdiğini düşünelim. Amerika’dan Almanya’ya gelen kişi geleceğe mi gelmiştir? Peki Türkiye’den Almanya’ya gelen kişi geçmişe mi gitmiştir? Peki ya bizi böyle bir paradoksun içine sürükleyen saat dilimlerine gerçekten ihtiyaç duyuyor muyuz ?

Saat Dilimleri

Saat Dilimleri Neden Kullanılıyor ?

Yukarıdaki soruları cevaplandırmadan önce saat dilimleri neden kullanılıyor, sorusuna yanıt arayalım. Ülkeler ulusal saatlere geçmeden önce kendi yerel saatlerini kullanıyorlardı. Namaz saatleri, iftar, sahur vakitleri gibi konularda Müslümanlar hala yerel saatleri kullanıyor. Ülkeler arası ulaşım ve iletişim çağının düşük olduğu zamanlardan 19. yüzyıla kadar her ülke kendi yerel saatine göre hareket ediyordu.

1869 yılında Amerika’nın doğu ve batı kıyılarını birleştirmek amacıyla inşa edilen Transcontinential Railroad (Kıtalar Arası Demiryolu)’ın tamamlanmasıyla yerel saat uygulaması, yolcuların tren saatlerini kaçırması iki nokta arasında trenlerin çarpışmadan hareket etmekte zorlanması gibi çeşitli sorunlara yol açmaya başladı. Tren seferlerini uygulamak da zorlanan demir yolu işletmecileri devlete baskı yapmasıyla birlikte 1883’te ABD ve Kanada standart bir zaman sistemine geçildi. 1884 yılında ise 25 ülkeden delegeler ülkeler arasında zamanları koordine etmek için Washington’da bir araya geldi. 

Sıfır noktasının belirlenmesinde Dünya’nın şekli ve coğrafi koşullar göz önüne alınmadan tamamen ekonomik ve eperyalist güçlerin baskın olduğunu söylemeden geçmeyelim. 19. yy’da İngiltere’nin güçleri elinde tutması, deniz ticaretinin ana noktalarından olması ve denizcilerin Greenwich’teki zaman dilimini kullanması Greenwich’in 25 ülkeden 22 oyla kabul edilmesini sağladı. Sıfır noktasının doğusunda her 15 meridyende 1 saat ileri batısında ise her 15 meridyende 1 saat geri olacak şekilde ülkeler GMT (Greenwich Mean Time) saat dilimlerine ayrıldı.

Saat Dilimleri

Çin’in Batısında Güneş Doğmak Bilmiyor

Sıfır noktasından başlayarak sağda ve solda olmak üzere 12’şer taneden toplamda 24 saat dilime ayrılarak oluşması gereken GMT saat sistemi 39 saat diliminden oluşmaktadır. Bu dilimlerin bir çoğu iç içe geçmiştir. GMT saat sistemi birçok ülke de hala kullanılmaktadır. Bazı ülkelerde ise tarihi getirdiği liderlerden dolayı değişikliğe uğramıştır.

Örneğin orijinal saat dilimine göre Çin’in 5 saat dilimine sahip olması gerekirken, 1949 yılında yaşanan iç savaş nedeniyle Çin halkını milli birlik ve bütünlük içerisinde yönetmek isteyen Mao Zedong, 5 saat dilimini de iptal ederek Pekin Standart Saat Dilimi (UTC+8) ‘ne geçmiştir. Mantıklı bir hareket gibi gözükse de Çin’in en batısında güneş saat 10.00’dan önce doğmamaktadır. Bu da insanların işe karanlıkta gitmesi demek. Ayrıca Çin’in yaptığı bu uygulama Afganistan’ı oldukça kötü etkiliyor. Afganistan sınırından Çin’e geçtiğiniz anda saatlerinizi 3.5 saat ileri almanız gerekiyor.

Nepal Bir Dakika Bile İsraf Etmiyor

Nepal için zaman oldukça önemli. Bir dakikalarını bile israf etmek istemeyen Nepal halkı resmi saat dilimi olarak GMT+5.45’i kullanıyorlar. Şaka gibi geliyor fakat, şaka değil hayatın tam içinden. Nepal gibi dakikalarını israf etmeyen bir diğer yer ise YeniZelanda’da bulunan Chatham Adaları. Chatham Adaları resmi saat dilimi olarak GMT+13:45’i kullanıyorlar. Nepal ve Chatham Adaları dışında dakikalarına önem veren Hindistan, Venezuela, İran, Afganistan, Sri Lanka ve Burma’da saat dilimlerine 30 dakikayı da ekleyerek kullanıyorlar.

Kutupların Saat Dilimi Yok

Coğrafya dersinde bu aklınıza gelmemiş olabilir fakat kutupların bir saat dilimi yok. Meridyen çizgilerinin birleştiği noktalar olan Kuzey ve Güney kutuplarında bulunan araştırmacılar ya kendi ülkelerinin saatini ya da çevredeki en yakın şehir merkezinin saatini geçerli kabul ederek saat konusuna çözüm bulmaya çalışıyorlar.

İspanya’yı İflasın Eşiğine Getiren Saat Dilimi : GMT+1

Hitler döneminde İspanya’nın başında olan General Franco, Nazi Almanya’sı ile kolay iletişim sağlamak amacıyla Almanya ile aynı saat dilimi olan GMT+1’i kullanmaya başlıyor. O zamanlarda yapılmış ittifak, İspanya’ya yapılmış en büyük darbelerden biri haline getiriyor. Ülkenin kendi yerel saatiyle resmi saati arasındaki fark verimsizliğe neden oluyor. Bu verimsizlik, zamanında İspanya’yı iflasın eşiğine bile getirdi.

Saat Dilimlerine Gerçekten İhtiyacımız Var Mı ?

Ülkelerin kendi içerinde ya da dış ülkelerle olan ilişkilerini zorlayan bu saat dilimlerine gerçekten ihtiyacımız var mı? 1884’lü yılların ihtiyaçlarına göre belirlenen saat dilimleri 2019 yılında işlerimizi kolaylaştırmak yerine oldukça zorlaştırıyor. Ülkeler saat dilimlerini konumlardan ziyade kendi siyasi amaçlarına göre belirliyorlar. Bu da insanları oldukça kötü etkiliyor. Peki ya hepimiz tek bir saat dilimine geçsek? Mesela Türkiye’de saat 9’ken her yerde 9 olsa ? Aklınıza bir an mantıksız gelebilir. Bizde 9 sabahken başka yerde gece olabilir diye düşünebilirsiniz. Sonuçta Ocak ayında kuzey kutbu kış iken güney kutbunda yaz yaşanıyor. Sadece iletişim kuracağınız yerdeki güneşin konumunu bilmek size yetecektir. Böylelikle orada saat kaç diye hesaplamanıza gerek kalmayacak.

Saat Dilimleri

Bunu ilk defa ortaya atan kişi bilim kurgu romancısı Arthur C. Clarke’tir. 1976 yılında saat dilimlerinin gelecekte sorun olacağını görmüş ve küresel iletişimin geleceğini düşünerek kitaplarında tek saat diliminden bahsetmiştir. Clarke gibi düşünen ve bu düşüncenin sıkı fanı olan Johns Hopkins Üniversitesi profesörlerinde astrofizikçi Richard Conn Henry ile ekonomist Steve H. Hanke ise başta zorluk çekilse de bu sisteme çok çabuk adapte olunabileceğiniz savunuyorlar.

Bizler de dahil olmak üzere ekonomik sistemin içerisindeki her bir unsur, kalıcı bir ‘harmonizasyon payı”na sahip olacaktır. Bu, tek bir zaman dilimine ait olmanın getireceği verimlilikten kaynaklanmaktadır. Peki kötü bir tarafı var mı? ‘Bir yerlerde saat 5.’ yazılı komik t-shirtler gereksiz hale gelecektir.

Tek bir dünya saatine geçiş teknoloji, diploması ve ekonomi alanlarına oldukça katkı sağlayacaktır. Ayrıca boşa giden milyarlarca dolar insanlığın cebinde kalacak. Bence biraz yeniliklere açık olmalıyız. Çünkü yaşadığımız yıllar bize her an yeni bir sürprizle karşılayabilir.

KAYNAKÇA:

1

2

3