Girişimcilik pek de yabancı olduğumuz bir kavram değil. Peki ama sosyal girişimcilik? Girişim “sosyal” olunca neler değişiyor?

Eğer sosyal girişimciliğe bir tanım yazacaksak, ürün ya da hizmetlerini sosyal amacç odağında üreten bir iş modeli olarak yazabiliriz. Buradaki anahtar kelimemiz “sosyal”. Bir girişim sosyal olarak adlandırılacaksa toplumdaki bir sorunu, eşitsizliği ve ayrımı ortadan kaldırmalıdır. Hâlihazırda sosyal girişimin ne olduğuna dair net bir açıklama getirilemese de, bir sosyal girişimin oluşması için belli kıstaslar vardır. Sosyal dönüşü olan bir hizmet veya ürün üreten sosyal girişim; kurucusuna, ortaklarına ve üyelerine kâr dağıtamaz. Bu ölçüt, sosyal girişimi bir girişimden ayıran en önemli özelliktir diyebiliriz.

sosyal girişimcilik
Sosyal Girişimcilik Nedir? Kolları Sıvayın! 1

Girişimleriyle risk alıp başarıyı yakalamış insanların oldukça büyük meblağlar kazandığını okuyoruz. Ancak sosyal girişimin sizi Karun yapması beklenemez.

Sosyal girişimde de büyük bir kâr elde edebilirsiniz. Fakat elde edilen kâr, her şeyden önce ana sosyal hedefe ulaşmak için kullanılır. İşten alınan kâr yine işin devamı, kapsamı ve sosyal etkisi için harcanır. Çünkü asıl amaç şahsi mülkiyet değil, toplumsal faydadır. Bu açıklamalarla aslında sosyal girişim, pek çok oluşum ile benzer tutulabilir. Örneğin; en çok benzer tutulduğu oluşum sivil toplum kuruluşlarıdır. Şirketlerin düzenlediği sosyal sorumluluk kampanyaları ve devlet eliyle gerçekleştirilmiş topluma faydalı işler de sosyal girişim ile karıştırılabilir. Sebebi ise sosyal girişimin oldukça melez bir yapıya sahip olmasıdır. Serbest piyasa yöntemleri kullanmasıyla bir girişim; toplumsal faydayı gözetmesiyle de bir STK yapılanmasını içinde barındırır. Kâr elde etmemeniz gönüllü olacağınız anlamına gelmiyor elbette. Yalnızca kâr size yansımıyor, o kadar.

Sosyal Girişimcilik Örnekleri

Sosyal girişim ülkemizde pek yaygın olmasa da artmaya devam ediyor. Benim umudum sosyal girişimlerin artması yönünde. Devletin, şirketlerin ve sivil toplum kuruluşlarının eksik kaldığı pek çok alan var. Aynı zamanda sosyal girişimler istihdam imkânları da sağlıyor. Piyasa aktörü olarak ekonomik büyümeye katkıda bulunuyor. Türkiye’de sosyal girişime dair veriler toplanmamış olsa da Birleşik Krallık 2012 istatistiklerine göre; sayıları 70.000’i bulan sosyal girişimler ülke ekonomisine yaklaşık 18.5 milyar £ tutarında katkı sağlamıştır. Yine aynı verilere göre ülkedeki sosyal girişimlerin istihdam miktarı 973.700 kişiye ulaşmıştır. Yani oldukça değerli bir ekosistem diyebilir miyiz sevgili okur?

Peki, dünyada ve ülkemizde olan sosyal girişim örnekleri nelerdir?  Biraz da örneklerle ilerleyip açıklayalım.

1- Puduhepa ve Kız Kardeşleri

Sosyal Girişimcilik Nedir? Kolları Sıvayın! 2

Puduhepa-Barış Kraliçesi, 3000 sene önce bu topraklarda yaşamış. Puduhepa; tarihte ilk barış anlaşması olarak bilinen Kadeş Antlaşması’nı kendi mührüyle imzalayan bir kraliçe. Puduhepa ve Kız Kardeşleri; kız çocuklarının, Anadolu topraklarından çıkmış kadınların, başarı hikâyelerinden ilham alarak ve kendilerine güvenerek büyümelerini amaçlıyor. Bu sosyal girişim ile el yapımı bebekleri evlerinde diken kadınlar para kazanıyor. Bebeklerden kazanılan para ise kızların eğitimine harcanıyor.

Puduhepa’dan alacağınız bez bebekler güzel bir şekilde kutulanıyor ve yanında hikâyesiyle geliyor. Yalnızca Puduhepa değil, insanlara örnek olmuş başarılı kız kardeşlerini de satın alabilirsiniz. Puduhepa oldukça güzel bir hediye olabilir!

2-OTSİMO

Sosyal Girişimcilik Nedir? Kolları Sıvayın! 3
Otsimo-Özel Eğitim
#En İyi Eğitim Uygulaması #En İyi Sosyal Etki Uygulaması

Otsimo, Zafer Elcik tarafından kurulmuş, öğrenme zorlukları yaşayan çocukların eğitimine evde destek vermek için tasarlanmış ödüllü bir özel eğitim oyunu uygulamasıdır.  Zafer Elcik kardeşine otizm teşhisi koyulmasıyla engelli çocuklar için hazırlanmış uygulamaların eksikliğini ve hâlihazırda hizmet veren uygulamaların ise pahalı olduğunu keşfetmiş. Böylelikle Otsimo’yu geliştirip, onun deyimiyle özel eğitimi demokratikleştirmiş.  

Eğitimin erişilebilirliği sorununa çözüm getiren Otsimo, gelirini uygulama içindeki eğitimlerden kazanıyor.

3- Graamen Bank

Sosyal Girişimcilik Nedir? Kolları Sıvayın! 4
Sosyal Girişimcilik Nedir? Kolları Sıvayın! 5

Grameen Bank, 1976 yılında Muhammed Yunus tarafından mikrokredi ile girişimciliği desteklemek ve yoksulluğu azaltmak için Bangladeş’te kurulan bir bankadır. Mikrokredi ile teminatı ve doğrulanabilir bir kredi geçmişi olmayan yoksullara az miktarda kredi almaları sağlanmıştır. Bu sayede, diğer bankalardan kredi alamayan insanlara fırsat sunulmuştur.

Grameen Bank, kredi alamayanlara kredi sağlayarak toplumsal bir sorunu ve eşitsizliği ortadan kaldırmıştır.

Bu örnekleri ve daha nicesini incelediğimizde sürdürülebilir bir iş modelleri olduğunu ve sosyal fayda amacı güttüklerini görebiliriz.

“Ben de sosyal girişimci olmak istiyorum!” Ne yapabilirim?

Sosyal girişimci olmak için öncelikle rahatsız olmalıyız. Bir sorun, aksaklık, eksiklik, eşitsizlik bizi rahatsız etmeli. Belki sonsuza kadar sürecek bir hareketin başlangıcı olmak istiyoruz. Belki dünyada iyiliğin daha görünür olmasını istiyoruz. Belki bir çarkın dişlisini değil de, çarkı kırmak istiyoruz. Enerjik ve kararlıyız. Değişime ve dönüşüme olan inancımız tam. Eğer öyleyse sosyal girişimci olmak için kollarınızı sıvayın!

Sosyal Girişimci Olmak İçin 7 Adım

Social Entrepreneur | Ashoka Impact Transfer
  1. Önce rahatsız olduğunuz sorun için çözüm bulun. Yani ilk aşama tasarlama aşaması.
  2. Sonra bu sorundan etkilenen ve çözümden faydalanabilecek grupları analiz edin.
  3. Misyonunuzu ve vizyonunuzu yansıtan iş planınızı oluşturun.
  4. İhtiyacı iyi anlayın ve bir prototip gerçekleştirin. Pazar denemeleri yapın.
  5. Deneme sonucunda iş modelinizdeki ürün ve hizmetin eksikliklerini düzeltin. Bu aşamada misyonun değişip değişmediğini sorgulayın.
  6. Arz-talep zincirini netleştirin ve etki ölçümlemesi yapın.
  7. Yeteneklere, kaynaklara ve araştırma-geliştirmeye yatırım yapın.

Peki, tek reçete bu mu? Hayır.

Sosyal girişimci olmak için pek çok destekleyici oluşum var. Türkiye Sosyal İnovasyon Ekosistem Haritası ile sizi destekleyecek, eğitim verecek, yatırım yapacak oluşumları inceleyebilirsiniz. Kuluçka merkezleri ile iletişime geçerek fikrinizi olgunlaştırabilir ve hayata geçirebilirsiniz. Ashoka, Koç Üniversitesi Sosyal Etki Forumu (KUSİF), Türkiye Sosyal Girişimcilik Ağı ve kalkınma ajanslarından daha fazla bilgi ve destek alabilirsiniz. Eğer sosyal girişiminiz için yeterli maddi imkânlara sahip değilseniz, kitlesel fonlamalar ve melek yatırımcılardan yatırım veya bağış alabilirsiniz.

Tüm bunların içinde eğer yapmak istiyorsanız sevgili okur, yapabilirsiniz.

Sosyal Girişimcilik Nedir? Kolları Sıvayın! 6

Sizinle olmak güzeldi. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.

Kaynakça: 1, 2, 3, 4, 5