Bir önceki yazımda hem dilimizden hem de farklı dillerden etimolojik bağlantılara değinmiştim. Bugün de aynı şekilde çeşitli ilginç bağlantılara değineceğim. Başlamadan önce şu mesajı vurgulayarak belirtmek istiyorum: Dil yaşamın kaynağı ve medeniyetin temelidir; inşa eder. Dil olmasaydı ne fizik ne matematik ne de diğer sosyal veya pozitif bilimler yeşerebilir, gelişebilirdi. Burada ise dilin özüne, oluşum ve gelişim safhasına inerek kelimeleri ve kelimelerden yola çıkarak da hayatı anlamaya çalışıyoruz. Hadi masaya biraz daha yaklaşalım o zaman.

Farsça

Daha öncede belirttiğim üzere farklı dillerden alınan kelime veya eklerle kelime türetebiliyoruz. Bu bağlamda Farsça, dilimize yardımı en çok dokunan dillerden biri. Günlük dilde kullandığımız birçok kelimenin dahi kökeni bu dile dayanıyor. Örneğin rast sözcüğü Farsça’da ”düz, doğru ve sağ” anlamlarına gelmektedir. Bundan sonra bir balıkçıya rast gele derken daha dolgun bir şekilde söyleyebiliriz. Bunun yanında yine Farsça kökenli çep sözcüğü de ”aykırı ve sol” anlamlarına gelmektedir. Dilimizde ise bu iki sözcüğün birleşiminden oluşan çapraz kelimesi ”eğik olarak birbiriyle kesişen, karşılıklı” anlamlarına gelir.

Dest

Dest Farsça el anlamına gelmektedir. Lügatımızda bu kelime ile türettiğimiz birçok sözcük mevcut. Örneğin eski dilde su demek olan ab ile dest‘in birleşiminden abdest yani el suyu sözcüğü türemiştir. Yine dast+i el kabı, testi anlamına gelir. Bunun yanında arre Farsça bıçkı demek, dest-arre yani testere de el bıçkısı bağlamında buradan türetilmiştir.

testi

Fransızca

Farsça’dan, Arapça’dan ve İngilizce’den örnekler almıştım. Şimdi ise elimizi Fransızca’ya uzatalım. Hemen herkesin sıklıkla kullandığı alarm sözcüğünün kökeni Fransızca à l’arme den gelir. All arme -yani silahlara!- mantığıyla türetilen kelime bir uyarıyı, bir tehlikeyi bildirmek için verilen işaret anlamına gelmektedir. Yine yurt içinde genel güvenliği ve kamu düzenini korumakla görevli silahlı askerî kuvvetimize verdiğimiz isim olan jandarma da Fransızca gendarmerie kelimesinden gelir ki bu da silahlı insanlar demektir.

kök

Bir yazının daha sonuna geldik. Umarım yazdıklarım bilmediğim, görmediğim yerlerdeki zihinlerde bir şeyler uyandırıyor, yüzlere tebessüm olarak yansıyordur. Kalın sağlıcakla…