Bu yıl bir çok olaya tanıklık ettik. Virüs, yangın, deprem, sel… Coğrafi konumumuz ve yapımızdan dolayı doğal afetlere çok yatkın olan ülkemizde yaşanılan onca şeyi sindirmek kimilerimiz için çok olsa gerek. Bugünkü yazımda travma sonrası stres bozukluğu ve akut stres bozukluğundan bahsedeceğim.

travma

Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Büyük ve ciddi bir travmatik olay yaşamış kişilerde (savaş, tecavüz, ölüm, kaçırılma…) TSSB gelişir. Kişinin travmatik olayları yaşamadan, yakın biri tarafından duyması da kişide TSSB geliştirebilir.

travma

Yaşanılan olay sonrası kişi durumu tekrar tekrar yaşamaya başlar. Yaşadıkları bu tekrar durumundan kaçınmak ister ve bu durumda belirli fizyolojik uyarımlar gösterebilir. Kişi, yaşanılan travmadan sonra kendini suçlu bulur ve aslında ne yapması gerektiğini düşünmeye başlar. Örneğin doğal afetler sonrası oluşan yıkım ve kayıplarda kendi eksikliklerini düşünüp “yapamadım, düzeltebilirdim, ben ölebilirdim” gibi ifadelerle kendini sorumlu tutar.

Tabi TSSB geliştirme sıklığı kişinin karakter yapısı, eğitim seviyesi, ekonomik durum ve zeka seviyesiyle de bir bağlantısı vardır.

Travmanın kişi üzerinde korkutucu etkisi ve uzunluğu ne kadar fazlaysa bu bozukluğu geliştirme olasılığı da doğru orantıda artıyor. DSM-5’te (Hastalıkların tanım ve belirtilerinin yer aldığı bir çok ülkede kullanılan psikolojik tanı rehberidir.) TSSB için belirlenen kriterleri şu şekilde özetleyeyim;

  • Yaşanılan olay kabus ve rüyalarla tekrar ve tekrar yaşanır. Olayın hatırlandığı yer ve durumlardan uzak durmak isterler. Bu durumlarda kalp atışının hızlanması, titreme, nefes alıp vermede zorluk görülebilir.
  • Yaşanılacak korkudan kaçmak için film ve televizyon izlemek istememek, düşünceleri bilinçdışına atmak.
  • Olumsuz düşüncelerde ısrarlı olmak, ilgi kaybı ve günlük hayattan kopmuşluk hissi oluşur.
  • Aşırı uyarılmışlık hali. (aşırı irkilme, aşırı tetikte olma hali…)

Kişiye TSSB tanısı konulabilmesi için semptomların bir aydan fazla görülmesi gerekmektedir.

travma

Akut Stres Bozukluğu

Hemen hemen aynı semptomların görüldüğü ASB’de en büyük fark yaşanılan olay sonrası belirtilerin 3 gün ile 1 ay içinde görülmesidir. Bir kişiye TSSB diyebilmemiz için kişinin belirtileri 1 aydan fazla süre yaşaması gerekmektedir.

İnsanların yol açtığı travmalar, doğal sebeplerden kaynaklanan travmalardan daha çok TSSB gelişimine sebep oluyor. Kişi dünyadaki insanları tehlike olarak görme eğilimine girebiliyor. Fakat yaşanılan doğal afet sonuçları kişilerin hayat boyu TSSB gösterme oranının %9 olduğu tahmin ediliyor.

Herhangi bir yakınınızda ya da sizde belirtiler olduğunu düşünüyorsanız lütfen destek almaktan çekinmeyin.

Güzel günler bizimle olsun, sağlıcakla kalın!

Editör: Minem Sena Kesen