Size doğru yaklaşan birini görüyorsunuz fakat kim olduğunu çözemiyorsunuz. Sanki yoğun bir sisin içinden karşınızdaki kişiye bakıyor gibisiniz. Daha da kötüsü aynaya baktığınızda kendi yüzünüzü göremiyorsunuz. Hayali bile ne kadar zor değil mi? Sizce nedir buna sebep olan?

prosopagnozi

Yüz körlüğü olarak da tanımlanan prosopagnozi, Yunanca’da “yüz” ve “bilgi eksikliği” anlamına gelen “prosopo” ve “agnosia” sözcüklerinden türemiştir. Yüz körlüğünün görme bozukluğu, öğrenme güçlüğü veya hafıza kaybından kaynaklanmadığını belirtmek önemlidir. Bunların aksine, yüzleri tanımakla ilgili özel bir sorundur.

Yüz Körlüğüne Sebep Olan Nedir?

Prosopagnozinin beyindeki sağ fusiform girusta anormallik, bozukluk veya hasardan kaynaklandığı düşünülmektedir. Beyindeki bu alan, yüz hafızasını ve algıyı etkileyen sinir sistemlerini koordine etmede önemli bir rol oynar.

Bir yüzü algılamak ve tanımak için beyin, yüz işlemenin farklı yönlerine katkıda bulunan en az üç çekirdek bölgenin sinir ağından faydalanır. Nörologlara göre bu bölgeler, hem sağ hem de sol yarım kürelerin oksipital ve temporal loblarında bulunur. Ancak sağ yarım küre yüz işlemede daha aktif rol oynamaktadır. Beynin görsel yüz tanımayı bütünleştiren belirli bir alanı işlevsiz olduğunda sonuç, yüz körlüğüdür. Nesne tanıma gibi diğer tanıma bölümleri olduğu gibi kalır. Böylece nesneleri tanıyabilir ve uygun kararlar alabilirsiniz.

Yüz Körlüğü: Prosopagnozi 1

İnsanlar doğuştan gelen bir bozukluk olarak yüz körlüğü ile doğabilirler. 2006 yılında Alman araştırmacılar tarafından yürütülen bir çalışmada yüz körlüğünün kalıtımsal olduğu ileri sürüldü. Çalışmanın yazarlarından biri olan Almanya’daki İnsan Genetiği Enstitüsü’nden -kendisi de prosopagnozi olan- Dr. Thomas Grüter, durumun tek bir baskın gendeki bir kusurdan kaynaklanabileceğini belirtti. Ayrıca bazı insanlar, kafa travması veya inmeden sonra prosopagnozi geliştirebilir. Bu edinilmiş prosopagnozi olarak bilinir ve doğuştan olana kıyasla daha nadirdir. 

Prosopagnoziye sahip insanlar bir kişiye baktıklarında, yüzdeki ayrıntıları yeterince göremezler. Yüz körlüğü olan Heather Sellers şöyle diyor: “Yüzünüze baktığımda sizi görüyorum. Ama gözlük takıp takmadığınızı, gözlerinizin ne renk olduğunu ya da sakalınızın olup olmadığını söyleyemem.”

İnsanlarla Olan İletişimi Zor Hale Getirir 

Daha az hasara sahip insanlar, yabancıların yüzlerini veya iyi tanımadıkları insanları ayırt etmek, tanımlamak için mücadele edebilir. Orta şiddetli yüz körlüğü olanlar, aile üyeleri ve yakın arkadaşlar da dahil olmak üzere düzenli olarak gördükleri insanların yüzlerini tanımakta zorlanırken daha ileri düzeydeki insanlar kendi yüzlerini tanıyamayabilir.

Otizm spektrum bozukluğu olan birçok insan da yüz tanıma güçlüğü çekmektedir. Williams sendromu ve Turner sendromu gibi diğer gelişimsel bozukluklarda da yüz işleme ile ilgili sorunlar gözlemlenmektedir.

Yüz Körlüğü: Prosopagnozi 2

Prosopagnostik kişiler için dizi/film izlemek de zordur çünkü karakterlerin kimliğini takip edemezler. Saç şekli, yürüyüş, ses ve kıyafete göre insanları ayırt etmeye çalışırlar. 

Tedavisi Var Mıdır?

Yüz körlüğünün maalesef ki tedavisi yoktur. Kişilerin insanları daha iyi tanımlamaları için çözümler bulmaya odaklanılır. Birini tanımlamak için diğer görsel veya sözlü ipuçlarına odaklanmayı öğrenirler. Bu; saç şeklini, boy uzunluğunu, ses tonunu ve bazı davranışları içerebilir.

Kaynakça: 1, 2, 3

Editör: Sena Bakı